Thursday, February 14, 2019

रेडियो लुम्बिनीको अध्यक्षमा इन्जिनियर दुजेंद्र बस्नेत चयन

रेडियो लुम्बिनीको २० औं साधारणसभा तथा दशौं अधिवेशनबाट दुजेन्द्र कुमार बस्नेत अध्यक्षमा सर्वसम्मत चयन भएका छन् । अधिवेशनबाट उपाध्यक्षमा दुर्गाप्रसाद पाण्डे, कोषाध्यक्षमा अर्जुनराज उपाध्याय, सञ्चालक सदस्यहरुमा इन्द्रबहादुर सुनार, रामबहादुर बस्नेत, शारदा अर्जेल, रामचन्द्र पाण्डे, विष्णु प्रसाद पाण्डे, लोकनाथ पाण्डे, रामप्रसाद ढकाल, दिनेश रायमाझी, केशवराज गौतम उपाध्याय, टंकप्रसाद पाण्डे, देवी वाग्ले र मधुकला कुँवर चयन भएका छन् । त्यस्तै लेखा समिति संयोजकमा विष्णुप्रसाद पाण्डे र सदस्यद्वयमा इश्वरी शर्मा र त्रिलोचन ज्ञवाली रहेका छन् ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का महासचिव विष्णु पौडेलले सरकारका बारेमा चिन्ता गर्न आवश्यक नरहेको बताएका छन् । पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले केही दिनअगाडि सरकारका कामकावाहीबारे प्रश्न उठाएकोमा त्यसप्रति संकेत गर्नै पौडेलले सरकार आफ्नो गतिमा अगाडि बढेकाले त्यस्तो चिन्ता आवश्यक नभएको बताए ।
उनले भेनेजुएला प्रकरणले पार्टीभित्र कुनै विवाद नरहेको दावी समेत गरे । लुम्बिनी सूचना तथा सञ्चार सहकारी संस्था लिमिटेड रेडियो लुम्बिनीको २० औं साधारणसभा एवं दशौं अधिवेशनको शनिबार रुपन्देहीको मणिग्राममा उदघाटन गर्दै महासचिव पौडेलले यस्तो बताएका हुन् । यद्यपि सरकारका काम कारवाहीलाई लिएर रचनात्मक ढंगले सुझाव दिनुलाई अन्यथा भन्न नमिल्ने उनले बताए । “सरकारको काम कारवाहीको विषयमा पार्टीभित्र र बाहिर विभिन्न ढंगले सुझाव राख्न सकिन्छ, सरकार र पार्टीले यसरी आउने सुझावलाई रचनात्मक रुपमा ग्रहण गर्छ”–उनले भने ।
पार्टीका तर्फबाट अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले जारी गरेको वक्तव्य दुवै अध्यक्षको सहमतिमा ड्राफ्ट भएको र यसलाई सचिवालय बैठकले अनुमोदन गरिसकेको भन्दै यो प्रकरणलाई लिएर विभिन्न क्षेत्रबाट गरिएका टिप्पणीको कुनै अर्थ नरहेको उनले बताए । “भेनेजुएला प्रकरणले नेकपाभित्र विवाद रहेको कुरा सतहमा आएपनि यथार्थमा पार्टीभित्र यो प्रकरणलाई लिएर कुनै विवाद छैन, सचिवालय बैठकले नै यस विषयमा पार्टीको धारणा स्पष्ट पारिसकेको छ”–उनले भने ।
शान्तिका नाममा धन्धा गर्न चाहनेहरुले पार्टीभित्र विवाद छ भनेर देखाउन खोजेको जिकिर गर्दै महासचिव पौडेलले अव त्यो संभव नभएको बताए । “शान्तिका नाममा धन्धा गर्नेहरुको उद्देश्य अव पूरा हुन संभव छैन, सरकार आफ्नो गतिमा अगाडि बढ्छ”–पौडेलले भने ।
महासचिव पौडेलले मुलुकको विकासलाई तीव्रता दिन अव ठूला आयोजनाहरुको काममा ढिलाई गर्न नदिइने बताए । बुटवल–सुनौली छ लेन सडक निर्माण गर्न धेरै वर्ष लागेको प्रसंग उल्लेख गर्दै उनले यसको अनुभवबाट पाठ सिक्दै अवका आयोजनाहरु तीव्रताका साथ अगाडि बढाइने स्पष्ट पारे ।
उनले अव केही हप्ताभित्र बुटवल नारायणगढ सडक बिस्तारको काम पनि सुरु हुने जानकारी दिंदै सिद्धबाबा क्षेत्रमा सुरुङमार्ग निर्माणका लागि डिपिआर निर्माणको काम अगाडि बढिरहेको बताए । स्वीस सरकारले डिपिआरको काम गरिरहेकाले आगामी बैशाखभित्र डिपिआर सकिने र आउँदो बजेटमा कामको निश्चित समयसीमा तोकेर सुरुङ मार्ग निर्माणको प्रस्तावलाई समेटिने पौडेलले बताए ।
कार्यक्रममा बोल्दै प्रदेश पाँच सरकारका उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरणमन्त्री लिला गिरीले सरकारका कामकारवाहीलाई रचनात्मक ढंगले आलोचना गर्नुपर्नेमा जोड दिंदै उनले तथ्यमा आधारित रहेर खबरदारी गर्न आग्रह गरे ।
प्रदेशसभा सदस्य दधिराम न्यौपानेले जनआन्दोलन, शान्ति र समृद्धिको एजेण्डामा सञ्चारमाध्यमले खेलेको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको चर्चा गर्दै मुलुकको शान्ति र सम्मृद्धिमा थप भूमिका खेल्न आग्रह गरे ।

संस्थाका अध्यक्ष मोहन चापागाईंको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा तिलोत्तमा नगरपालिकाका प्रमुख वासुदेव घिमिरे, पंस्थाका पुर्व अध्यक्ष अर्जुन ज्ञवाली, उपाध्यक्ष दुजेन्द्र बस्नेत, तिलोत्तमा उद्योग बाणिज्य संघका अध्यक्ष गुणनिधी भण्डारी लगायतले मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए । त्यस अवसरमा तिलोत्तमा नगरपालिका वडा नम्बर ५ निबासी ५६ वर्षिय श्रमिक महिला उमाकला बि.क.लाई २० वर्षदेखि परम्परागत आरन पेशा गर्दै आएको भन्दै नगद आठ हजारसहित सम्मान गरिएको थियो । त्यसैगरी पुर्वअध्यक्षहरु भरतराज भुसाल, अर्जुन ज्ञवाली, शशिधर पौडेल, कृष्णप्रसाद नेपाल, डिआर घिमिरे, लक्ष्मण ज्ञवाली र कृष्णप्रसाद अर्याललाई प्रमाणपत्रबाट सम्मान गरिएको थियो ।

फोटो क्याप्सनः
तिलोत्तमा नगरपालिका वडा नम्बर ५ निबासी ५६ वर्षिय श्रमिक महिला उमाकला बि.क.लाई २० वर्षदेखि परम्परागत आरन पेशा गर्दै आएकोमा सम्मान गरिंदै ।

अब तिलोत्तमानगरपालिका हाइवेको २०० मिटरभित्र पार्किङ गर्न नपाइने

तिलोत्तमा नगरपालिकाले योगिकुटीदेखि कोटिहवासम्मको सिक्स लेन सडकदेखि २ सय मिटर आसपासको क्षेत्रलाई पार्किङ्ग निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्नुका साथै नगरपालिकाका महत्वपुर्ण बजार क्षेत्रमा सीसीटिभि क्यामरा जडान गर्ने निणर्य गरेको छ ।नगरप्रमुख बासुदेव घिमिरेको अध्यक्षतामा नगरपालिकामा बसेको ट्राफिक व्यवस्थापन तथा सडक सुरक्षा सम्बन्धि सरोकारवालाहरुको संयुक्त बैठकले सिक्स लेन सडकदेखि २ सय मिटर आसपासको क्षेत्रलाई पार्किङ्ग निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्नुका साथै महत्वपुर्ण बजार क्षेत्रमा सीसीटिभि क्यामरा जडान गर्नेसम्मका निणर्य गरेको हो । स्थानीय सुरक्षा निकायका प्रमुख,उद्योग वाणिज्य संघ, स्थानीय संघ संस्था र यातायात व्यवसायीका प्रतिनिधिहरुको उपस्थिति रहेको बैठकले नगरलाई व्यवस्थित बनाउन र टाफिक समस्याले नगरबासी र यहाँ आउने नागरीकलाई सास्ती नहोस् भनेर यस्तो निणर्य गरेको नगरपालिकाका प्रवक्ता सुरेन्द्र श्रीले जानकारी दिनुभयो ।बैठकले अव्यवस्थित पार्किङ्ग नगर्नका लागि सवारीधनीहरुलाई अनुरोध गर्ने र बारम्बार नियम उल्लंघन गर्नेलाई प्रचलित कानून बमोजिम कारवाहीको प्रक्रिया अघि बढाउने बढाउने निणर्य समेत गरेको छ ।

र यो पनि

तिलोत्तमा नगरपालिकाको कलरकोड निर्धारण
रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाले नगर क्षेत्रमा बन्ने घरहरुका लागि कलर कोड निर्धारण गरेको छ । यसअघि सिक्सलेन सडक आसपासमा बन्ने घरहरुका लागि निर्धारण गरिएको कलर कोडलाई नगर कार्यपालिकाको बैठकले सबै क्षेत्रमा कार्यान्वयन गर्ने निर्णय गरेको हो । नगरभित्रका सबै भवनहरुमा एकरुपता कायम गरी सहरी सौन्दर्य बढाउन सबै घरहरुमा एउटै रंग लगाउने निर्णय गरिएको नगर प्रमुख बासुदेव घिमिरेले जानकारी दिए । यो निर्णयसँगै नयाँ बन्ने भवनमा अब नगरपालिकाले तोकेको रंग लगाएपछि मात्र नक्सापास हुनेछ । नगरपालिकाले तोकेको रंग भवनको बाहिरी भागका लागि मात्र हो । नगरपालिकाले ‘लाइट बिस्कुट’ र ‘कपर’ लाई कलर कोड निर्धारण गरेको हो । घरको मुख्य भागमा ‘लाइट बिस्कुट’ र अन्यमा कपर कलर कोड प्रयोग गर्नुपर्नेछ ।

यो साताको विदेश खबर

युएई सकारात्मक

युएई । श्रम सम्झौता मस्यौदाको बिषयमा युएईसँगको छलफलमा नेपाली प्राविधिक टोलीले कामदारको सुरक्षा, सेवा सुविधा र शून्य लागतको विषयलाई मुख्य रुपमा उठाएको छ । दुबईको श्रम तथा मानव संशाधन मन्त्रालयमा बुधबार र बिहीबार भएको छलफल वैदेशिक रोजगारलाई व्यवस्थित, मर्या्दित र सुरक्षित बनाउने विषयमा केन्द्रित थियो । छलफलमा सहभागी प्राविधिक टोलीले राखेका विषयमा दुवै पक्ष सकारात्मक रहेको र कतिपय फरक बुझाइ रहेको विषयमा स्पष्ट पारिएको छलफलमा सहभागी कार्यबाहक राजदूत सागरप्रसाद फुयाँलले जानकारी दिए ।

लाओसका उपराष्ट्रपतिसँग भेट

लाओस । नेकपाका बरिष्ठ नेता तथा पूर्वप्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको नेतृत्ववमा भ्रमणमा रहेको नेकपाको प्रतितिनिधिमण्डलले लाओसको सत्तारुढ लाओ पिपुल्स रिभ्युलसनरी पार्टीका पोलिट्ब्युरो सदस्य तथा उपराष्ट्रपति फांखाम भिफाभान्हसँग राजधानी भेन्टाइनस्थित पार्टी कार्यालयमा भेट गरेको छ । भेटमा उपराष्ट्रपति भिफान्हले लाओस र नेपालबीच धेरै विषयमा समानता रहेको उल्लेख गर्दै भूपरिवेष्ठित देश भएकाले एक अर्काका समस्या र चाहनाहरु दुबै देशले बुझेकाले आपसमा साझेदारी गरेर अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए । प्रतिधिनिण्डल माघ २२ गते स्वदेश फर्किने कार्यक्रम छ ।

भिसा अवधि बढाउन ट्रम्पको प्रस्ताव
अमेरिकार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले टीपीएस होल्डरहरुको भिसा तीन वर्षका लागि तन्काउन सकिने प्रस्ताव गरेका छन् । उनको प्रस्ताव स्वीकृत भएमा ३ लाखभन्दा बढि व्यक्तिहरु लाभान्वित हुनेछन्, जसमा नेपालीहरु पनि पर्छन् । युद्ध वा प्राकृतिक विपत्तिका कारण आफ्नो देश छोडेर आएकाहरुलाई टिपीएस अन्तरगत अमेरिकामा काम गर्न दिइएको थियो । नेपालमा भूकम्प आएपछि केही नेपालीहरु टीपीएस अन्तरगत अमेरिकामा कार्यरत छन् । पर्खालका लागि बजेट निकासा गर्ने विषयमा डेमोक्रेटहरुलाई फकाउने क्रममा नै ट्रम्पले टीपीएसवालाहरुको म्याद बढाउने नयाँ प्रस्ताव अघि सारेका हुन् । तर, डेमोक्रेटले यसलाई समर्थन गर्ने सम्भावना न्यून देखिन्छ ।

मणिग्राममा सद्भाव र एक्यवद्धताका लागि ‘सप्तरङ्ग’ हुँदै, प्रवेश नि:शुल्क

रुपन्देहीको मणिग्राममा सप्तरङ्ग सात प्रदेश हामी सद्भाव र एक्यवद्धताका लागि म्यूजिकल जोर्नी हुने भएको छ ।       मुलुकका सातै प्रदेशलाई प्रतिनिधित्व हुने गरि हुन लागेको कार्यक्रम माघ २४ गते रुपन्देहीको मणिग्राममा हुने भएको हो । मुलुकमा ख्याति कमाएका राष्ट्रिय कलाकारहरुको प्रस्तुतीमा हुने कार्यक्रममा गायक प्रमोद खरेल, ईन्दिरा जोशि, रामकृष्ण ढकाल, लोकगायक पशुपति शर्मा, हास्य कलाकार सन्दीप क्षेत्री, मोडल अन्जली अधिकारी, खेलाडी दिपक विष्ट लगायतका कलाकारहरुले आआफ्नो प्रस्तुती देखाउने पत्रकार सम्मेलनमा जानकारी गराइएको हो ।

गृष्मा ब्रोडकास्टिङ्ग कार्यकारी प्रमुम गृहेन्द्र घिमिरेले सद्भावका लागि म्यूजिकल जोर्नि सप्तरङ्ग माघ १८ गते दमकबाट सुरु हुने बताए । सप्तरङ्ग दमकपछि माघ २० गते जनकपुरमा, माघ २२ गते नारायणगढमा, माघ २४ गते रुपन्देहीको मणिग्राममा, माघ २६ गते सुर्खेतमा, माघ २८ गते धनगढीमा र फागुन २ गते पोखरासँगै सप्तरङ्गको समापन हुने जानकारी दिए । प्रदेशको प्रतिनिधित्व हुने गरि हुने कार्यक्रममा पाँच नम्बर प्रदेशको प्रतिनिधित्व भने कलाकार इन्दिरा जोशिले गर्ने बताइएको छ । गृष्मा ब्रोडकास्टिङ्ग प्रालिको आयोजनामा सातै प्रदेशमा हुन लागेको कार्यक्रमको पाँच नम्बर प्रदेश मणिग्रामको कार्यक्रमको आतिथ्यता भने तिलोत्तमा जेसिजले गर्न लागेको अध्यक्ष जयप्रकाश भट्टराईले जानकारी दिनुभयो । मणिग्रामको शान्ति माविमा हुने कार्यक्रम अवलोकनका लागि निशुल्क प्रवेशको ब्यवस्था मिलाइएको जेसिजका पुर्व अध्यक्ष यादव भट्टराईले जानकारी दिए ।

सातै प्रदेशको प्रतिनिधित्व हुने गरि गर्न लागिएको कार्यक्रम सबैप्रदेशमा सम्पन्न गर्दा झण्डै एक करोड खर्च लाग्ने गृष्मा ब्रोडकास्टिङ्गले बताएको छ ।

सन्तोषी थारुलाई सवैले सहयोग गरौं

ओमसतिया माघ १२ ओमसतीया गाउँपालिका वार्ड न ३ ठूलो दुमदुमा बस्ने ३० वर्षिय सन्तोषी थारु विगत ५महिना (दशैं) देखी छालाको रोगले सिकिस्तै भएको स्थानीय छिमेकीले जानकारी गराएका छन् । उनका दुई छोरा ८ वर्ष र ४ वर्षका छन् जेठा छोरा पनि अपांग छन् श्रीमान झिमकुल थारु अली सुस्त मनस्थितिको भएको छिमेकीले जानकारी गराएका छन् ।

आर्थीक अवस्था निकै कमजोर भएको वार्ड अध्यक्ष चन्नर प्रसाद थारुले बताएका छन् । गाउँपालिकासँग समन्वय गरेर उपचारका आर्थिक सहयोग गरेको बताएका छन् । वार्ड देखी आर्थीक सहयोग भए पनि अस्पताल लग्ने कोही नभएर घरमै सुतीरहेको छिमेकीले बताए । अपांग छोराको उपचार गर्न जाने क्रममा अपांग बाल अस्पतालका तुल्सीराम ओलीले सन्तोषीको दुई महिना अगाडी यस्तो अवस्था देखे पछि उपचार गर्न जान सुझाव दिएको बताए । तर उपचारमा नगए पछि माघ १२ गते साँझ पत्रकार तथा समाजसेवी सरु रानालाई जानकारी गराएको बताए ।     १३ गते तुरुन्तै तुल्सीराम ओली र सरु राना विरामीको घरमा पुगी सोधखोज गरी छिमेकी , वार्ड अध्यक्ष,गाउँपालिका अध्यक्ष हिरा केवट , प्रमुख प्रशासकिय राजु नेपाल , प्रवक्ता शिव धवल, स्वास्थ्य प्रमुख रामप्रसाद भट्टराई लगायत सम्पूर्णलाई खवर गरी भिम अस्पताल सम्म लग्न शिव धवलले गाउँपालिकाकै एम्बुलेन्स पठाई सहयोग गरेको ओली र रानाले बताए ।

यसरी भिम अस्पताल पुरयाइ त्यहाँ दिप ज्योती सचेतना महिला समुह अन्नपूर्ण टोल भैरहवाका अध्यक्ष शान्ती अधिकारीको समुहले कपडा सहयोग गरेको थियो । यसै गरी जनउत्थानका बचत तथा ऋण सहकारीका सचिव अन्जु जैसीले पनि सहयोग गरेको ओलीले बताए । भिम अस्पतालका डा. लोकेन्द्र कुवर , डा. राजेन्द्र ब. जिसी लगायत अस्पतालका स्टाफले सहयोग गरेको अधिकारीले बताइन् । डा. अनुसार उभििबनचब रोग लागेको हुन सक्ने बताए । एक दिन अस्पताल राख्ने र सुधार नभए बाहिर पठाउन सक्ने अस्पतालले जानकारी गराएको छ । विरामीको अवस्था निकै कमजोर भएको र आर्थीक अवस्था पनि निकै कमजोर भएकोले सहयोगको खाँचो रहेको अध्यक्ष यादवले बताए ।

तिलोत्तमा नगरपालिकामा वार्डबाटै घरनक्शा

नक्सा पास प्रक्रियालाई सेवाग्राहीमैत्री बनाउन तिलोत्तमा नगरपालिकाले वडा–वडामा पुगेर नक्सा पासको काम गरिरहेको छ । हरेक हप्ताको दुई दिन अर्थात् बिहीबार र शुक्रबार मात्र नक्सा शाखाको टोली कार्यालयमा रहने गरेको छ । बाँकी दिन शाखाका सबै कर्मचारीहरु फिल्डमा पुग्छन् । सेवाग्राहीहरुले पुराना घरको नक्सा पासको सबै काम वडा कार्यालयबाटैं प्राप्त गर्छन् । कर्मचारीहरु वडाबाटैं घरधनीको घरमा पुग्ने, घरको नापजाँच गर्ने काम गर्छन् । नगरपालिकाको यस्तो अभियानले सेवाग्राहीलाई सजिलो भएको छ । तिलोत्तमा नगरपालिकामा दैनिक सरदर तीन वटा नयाँ घरहरु थपिने गरेका छन् । नगरपालिकाको घरनक्सा शाखाले उपलब्ध गराएको घर नक्सा दर्ता संख्याले यस्तो देखाएको हो । नयाँ नगरपालिका भएकाले यहाँ अझै पनि घरहरु पूर्णतः नक्सा पासको प्रक्रियामा आउन सकेका छैनन् । नक्सा पासविना बनाइएको भत्काउने सम्मको अधिकार स्थानीय तहलाई छ । चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि कार्तिकसम्म यहाँ नयाँ ३ सय ५८ घर निर्माणका लागि नक्सा दर्ता भएका छन् । सोही अवधिमा २ सय १७ घरले निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र लिएका छन् । यहाँ साउनमा ६८, भदौमा ८४, असोजमा १०२ र कार्तिकमा १०४ नयाँ घरको नक्सा पास प्रक्रियाका लागि दर्ता भएका छन् । यस्तै साउन, भदौ, असोज र कार्तिक महिनामा क्रमशः ७७, ४२, ५८ र ४० घर निर्माण सम्पन्न भएर घरधनीले प्रमाणपत्र लिएका छन् । ‘यस नगरपालिकमा सरदर दैनिक तीन वटा नयाँ घर नक्सा दर्ता हुने गरेको छन् ।’ नक्सा शाखा प्रमुख ईञ्जिनियर मनिष खनालले भने । यहाँ पुराना घरको नक्सा दर्ता नयाँको भन्दा झण्डै दोब्बर छ । नगरपालिका गठन हुनुभन्दा अघि निर्माण भएका घरहरु ‘पुरानो’ को रुपमा नक्सा पासका लागि दर्ता हुने गरेका छन् । यहाँ गत साउनदेखि कार्तिकसम्म ३ सय ३८ पुराना घरको नक्सा दर्ता भएको छ भने यहीँ अवधिमा १ हजार ३ सय ११ पुराना घरको नक्सा पास भएको छ । साउनमा १ सय ११, भदौंमा १ सय चार, असोजमा १ सय ६ र कार्तिकमा १७ पुराना घरको नक्सा दर्ता भएको हो भने क्रमशः ३७६, ४१७, ३४७ र १७१ पुराना घरको नक्सा पास भएको नक्सा शाखा प्रमुख ईञ्जिनियर खनालले जानकारी दिए । अहिले नगरपालिकाले पार्किङ सहितका घर बनाउन प्रोत्साहन गरिरहेको नगर प्रमुख उप–प्रमुख जगेश्वरदेवी चौधरीको भनाइ छ । नगरपालिका गठन भएपछि तिलोत्तमामा हालसम्म नयाँपुराना ११ हजार ९ सय ४२ घरको नक्सा दर्ता भएकोमा ६ हजार ७ सय ४७ घरले सम्पन्नता प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका छन् । गत आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा मात्र यहाँ ५ हजार ८ सय ३३ नयाँ÷पुराना घरको नक्सा दर्ता हुँदा सोही अवधिमा २ हजार ५ सय ८७ घरले सम्पन्नता प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका थिए ।

पछिल्लो समय रुपन्देहीमा विकासका ठूला पूर्वाधार निर्माण भैरहँदा जिल्लाको तिलोत्तमा नगरपालिकामा बस्ती विकास तीव्र रुपमा बढ्दै गएको पाइएको छ । यो जिल्लाका पूराना सहर बुटवल र भैरहवाबीचमा पर्ने नयाँ नगरपालिका हो । भूगोलका हिसाबले यो रुपन्देहीकैं मध्य भागमा अवस्थित छ । नगरपालिकाले हालै गरेको घरधुरी सर्वेक्षणअनुसार यहाँको जनसंख्या एक लाख पच्चिस हजार पुगेको छ । राष्ट्रिय जनगणना–२०६८ अनुसार यहाँको जनसंख्या एक लाख मात्र थियो ।
पूर्वाधार विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारीलगायतका अवसरले यहाँ बसाईसराई गर्नेको चाप उच्च भएका हो । नगरपालिकाले यहाँ नयाँ–नयाँ योजना अघि सारेको छ । स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारबाट यहाँ विकासका ठूला पूर्वाधारहरु यहाँ तीव्रतर रुपमा अघि बढेका छन् । प्रदेश राजधानी भएसँगै बुटवलमा रहेका सरकारी कार्यालयहरु समेत एकपछि अर्को यहाँ सर्न थालेका छन् । यी सबै कुराको प्रभाव बस्ती विकासमा देखिएको हो ।यहाँ होटल, बैंक तथा वित्तीय संस्था, उद्योगधन्दा, कलकारखाना, सेवा उद्योग खुल्नेक्रम तीव्र छ । ‘तिलोत्तमा भर्जिन सिटी भएकाले यहाँको जनघनत्व बढ्दै गएको छ । नयाँ घर थपिने क्रम उच्च छ ।’ नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद सापकोटा भन्छन्– ‘यहाँ विकासका ठूला पूर्वाधार बनाउने पर्याप्त संभावनहरु पनि छन् ।’नगरपालिकाले यहाँ चक्रपथ, प्रादेशिक बस टर्मिनल, सामुदायिक अस्पताल, कोल्डस्टोर, फोहोरमैला प्रशोधन केन्द्र, औद्योगिक ग्राम, खेलकुद मैदानलगायत विकासका विभिन्न पूर्वाधार अघि सारेको छ । यहाँ प्रदेश स्तरको मेडिकल कलेज पनि बन्दै छ । यहाँ पहाडी जिल्ला गुल्मी, पाल्पा, अर्घाखाँची, स्याङ्जा, प्युठानलगायतका स्थानबाट मानिसहरु बसाइ सरेर आउने गरेका छन् । यी जिल्लाबाट विभिन्न प्रयोजनका लागि अस्थायी रुपमा बसोबास गर्नेहरुको संख्या पनि यहाँ बढ्दै गएको छ ।

आठबर्षमा बनेन, तिनबर्षमा बन्नुपर्ने सडक

वर्तमान ओली सरकार जनताले अभिमत पाएर बनेको हालसम्मकै शक्तिशाली सरकार हो । चुनावी घोषणा पत्र देखी सरकारका निति तथा कार्यक्रममा समेत जनतालाई पानिजहाज देखी रेलसम्मका सपना बाँडेको सरकारले भइरहेका सडक र संरचना समेत प्रयोग गर्न योग्य बनाउन नसक्दा जनतामा निराशा पैदा भएको छ । भएका सडक त सवारीसाधन गुड्न योग्य छैनन् भने रेल र पानिजहाजका कुरा गर्नुको के अर्थ ? भन्दै आम जनताले वितृष्णा पोख्न थालेका छन् । देशभर जिर्ण र खाल्डा खुल्डी नभएको कुनै सडक छैन । बन्दै गरेका संरचना तोकिएको समयभन्दा बर्षौँ ढिला भईसक्दा पनि सरकार म्याद थप्नमै व्यस्त छ । यसैको एउटा उदाहरण बुट्वल–बेलहिया सडकखण्ड पनि हो । पटक–पटक म्याद थप हुंदै चैत्रसम्म सक्ने बताइएको निर्माणाधिन बुटवल बेलहिया व्यापारिक मार्ग फेरि पनि भनेको समयमा पुरा नहुने निश्चित भएको छ । कूल २७ किलोमिटर दुरीको मार्ग अन्र्तगत मणिग्रामदेखि बुटवलसम्मको खण्ड निर्माण पुरा भए पनि पुरा संरचना भने निर्माण भै नसकेको छ ।

तीन वर्षमा सक्ने लक्ष्यसहित शुरु भएको आयोजना आठ वर्षमा पनि पूरा नहुँदा सडक हिउँदमा धुलाम्मे र वर्षायाममा हिलाम्मे हुने गरेको छ । धुलो र हिलोले विशेषगरी मोटरसाइकलमा यात्रा गर्नेहरुले सास्ती खेप्नुपरेको छ । सडक निर्माणका क्रममा डिजाइन परिवर्तन, शुरुको डिजाइनमा २ वटा नाला मात्र रहेकोमा थप २ वटा गरी ४ वटा नाला निर्माण गर्नुपरेको, विद्युत पोल र खानेपानी पाइप स्थानान्तरण, सडक सिमा भित्रका घर र संरचना हटाउन ढिलाई, कच्चा पदार्थको अभावजस्ता कारणले आयोजना समयमै पुरा हुन नसकेको आयोजनाका प्रमुख जिवेन्द्र मिश्रको तर्क छ ।
बुटवल राजमार्ग चौराहादेखि गोलपार्कसम्मको ३ किलोमिटर सडक विस्तार कार्य भने अदालतको फैसलाले रोकिएको छ । चार प्याकेजमा ठेक्का सम्झौता गरी काम भएकोमा १२ किलोमिटर मध्ये ५ किलोमिटरमा बेसको काम समेत शुरु हुन सकेको छैन । ७ किलोमिटर क्षेत्रमा मुख्य लेनमा ग्रावेल गर्ने र पहिलो लेयरमा अलकत्रा बिच्छाउने गरिएको भएपनि ५ किलोमिटर क्षेत्रभने खाडल सहितको धुलाम्मे छ । आयोजनाका इञ्जिनियर योगेन्द्र अधिकारिले यसवर्षको जेठ महिनादेखि असोज महिनासम्म नै पानी परेकोले काम गर्न कठिनाई भएको बताएका छन् ।
मणिग्रामदेखि सुनयनापथसम्मको ३ किलोमिटर र मधवलियादेखि लखनचोक सम्मको ३ किलोमिटर गरी ६ किलोमिटर सडक टेलिकम ईण्डिया लिमिटेड टिसिआईएलले एक अर्ब रुपैयां लागतमा ठेक्का सम्झौता गरी निर्माण गरिरहेको छ । त्यस्तै सुनैनापथदेखि मधवलियसम्मको ३ किलोमिटर खण्ड ६२ करोड रुपैयां लागतमा कालिका रायमाझी र लखनचोकदेखि अञ्चलपुर सम्मको २ किलोमिटर सडक बिरुवा श्रेष्ठ एपेक्स जेभीले ४१ करोड रुपैयां लागतको ठेक्का सम्झौता गरी निर्माण गरिरहेका छन् ।
चैत्रसम्म थपिएको समयमा पनि काम पुरा नगर्ने निर्माण कम्पनीसंग आयोजनाले जरिवाना असुल गर्न सक्ने छ । आयोजना प्रमुख मिश्रले फागुनसम्म सर्भिस लेन सहितकै सबै सडक निर्माण पुरा हुने दावी गर्छन् । यो मार्गको मुख्य सडक १०.४० मिटर चौडाईको चार लेन रहेको छ भने सर्भिस लेन दुवैतर्फ ६ मिटर चौडाईको छ । बिचको डिभाइडर ३ मिटर चौडाईको छ भने डिजाइन स्पिड ८० किमि प्रति घण्टा रहेको छ । आयोजनाको कूल लागत ५ अर्ब ८६ करोड हो । स्थानीय तहहरुले नदिजन्य वस्तुको ठेक्का लगाई नसकेकोले बांकि रहेको सडकमा नदिजन्य पदार्थको अभाव छ । प्रत्येक वर्षको विनियोजित वार्षिक बजेटको ९५ प्रतिशत भन्दा बढी रकम भने आयोजनाले खर्च गरेको छ । बुटवल बेलहिया ब्यापारिक मार्ग अन्र्तगत भैरहवाको सडक र डण्डा पुलको निर्माण जिम्मेवारी लिएको कालिका तामाङ प्यासेफिक जेभीलाई करिव एक करोड जरिवाना तिराइएको छ । गत मंसिर महिनामा सम्पन्न गरी सक्नुपर्ने काम समयमा नसकेपछि उक्त कम्पनीले ९४ लाख ७९ हजार रुपैया राजश्वमा दाखिला गरिसकेको आयोजनाका प्रमुख जिवेन्द्र मिश्रले बताएका छन् ।

बुटवल–बेलहिया ‘सिक्स’ लेन सडकको निर्माण कार्य आउँदो चैत्रसम्म पूरा नहुने देखिएको छ । व्यापारिक मार्ग विस्तार आयोजनाले गत दशैंमा बुटवल–बेलहियाको यात्रा सहज रुपमा गर्न पाइने बताउँदै आएको थियो । तर, अझै ५ किलोमिटर सडक बन्न बाँकी रहेकोले बाँकी अवधिमा त्यो निर्माण पूरा हुने संभावना देखिँदैन । सडक निर्माणमा ढिलाई हुँदा यात्रु र स्थानीय बासिन्दाले लामो समयदेखि सास्ती खेप्नु परेको छ । नेपाल–भारत पारवहन सहज र व्यापार विस्तार गर्न आर्थिक वर्ष २०६८र०६९ देखि सिक्सलेन लेन सडक बनाउन सुरु गरिएको थियो ।
पछिल्लो समय तोकिएको चैत्र मसान्तसम्म सडक निर्माण गर्न ठेकेदारले धमाधम काम गरे पनि समयमा पूरा नहुने देखिएको छ ।’मुख्य लेनमा कालोपत्रे गर्न बाँकी मणिग्रामदेखि गोदार इन्जिनियरिङसम्म चार प्याकेजमा अहिले काम भैरहेको छ । मुख्य लेन निर्माण गरिएको स्थानमा पनि सर्भिस लेनको काम बाँकी नै छ । आयोजनाले चार वटै ठेकेदारको सम्झौता ४ महिना थप गर्ने तयारी गरेको बुझिएको छ । आयोजनाका अर्का इन्जिनियर योगेन्द्र अधिकारीले यस वर्ष लक्ष्यअनुसार काम भए पनि निर्धा्रित समयमा काम पूरा हुने अवस्था नरहेको जनाए ।
यो सडक निर्माणमा सुरुवातबाटै ढिलाइ भैरहेको छ । निर्माण हुन बाँकी धेरैजसो सडक तिलोत्तमा नगरपालिकामा परेकाले नगरपालिकाले निर्माण कार्य तोकिएकैं समयमा सक्न पटक–पटक आयोजना र ठेकेदार कम्पनीको ध्यानाकर्षण गराउँदै आएको छ । ‘विभिन्न बाहाना देखाउँदै सडक निर्माणमा ढिलाइ भैरहेको छ ।’ तिलोत्तमा नगरपालिका प्रमुख बासुदेव घिमिरे भन्छन्, ‘बाटो बिग्रदा यात्रुहरु निकै मर्कामा पर्नुभएको छ ।’आयोजना निर्माणको कूल लागत ५ अर्ब ८६ करोड मध्ये अहिलेसम्म ४ अर्ब २८ करोड रूपैयाँ खर्च भैसकेको आयोजना प्रमुख जीवेन्द्र मिश्रले जानकारी दिए । बन्न बाँकी सडकका लागि १ लाख ७० लाख घनमिटर नदीजन्य पदार्थ आवश्यक पर्ने जनाइएको छ । आयोजना प्रमुख मिश्र भन्छन, ‘अहिले नदीजन्य पदार्थको अभाव छैन । आवश्यक पर्ने पदार्थ पनि सहजै पाइएको छ ।’
आकाशे पुल समयमा भएनन् सम्पन्न
सिक्स लेनमा निर्माणाधिन १० वटा आकाशे पुल मध्ये ७ वटा यसै असार मसान्तभित्र सम्पन्न गर्ने सम्झौता भए पनि सबै पुल सम्पन्न हुन सकेन । केही पुलहरूको एक तिहाई काम भए पनि कुनै ठाउमा फाउण्डेसन समेत बन्न सकेको छैन । योगिकुटी, राजमार्ग चौराहा, मिलनचोक, हस्पिटललाइन, ड्राइभरटोल, भैरहवा (आँखा हस्पिटल अगाडि) र देवकोटा चोकका आकाशे पुल निर्माण सम्पन्न हुने आयोजनाको थियो । इञ्जिनियर अधिकारीले प्राविधिक कारणले पुल निर्माण हुन नसकेको र अहिले पहिले को गुनामा धेरै काम भएको बताए । पुल निर्माणको ठेक्का महादेव खिम्ती एसेएटिक र महेश जेभी, बर्दघाटले लिएका छन् । ११ करोड रूपैयाँमा अपाङ्गमैत्री समेत रहेका पुल १५ महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने गरी ठेक्का दिइएको थियो ।तर समय बित्न केहि महिना बाकि रहदा समेत सो सम्पन्न हुने छाल देखिएको छैन ।

ओमसतियामा फागुन ३ देखि भोजपुरी मेला हुदै, प्रचण्डले उद्घाटन गर्ने

    मोहन न्यौपाने, तिलोत्तमा सिटी । यहि फागुन ३ गतेदेखि शुरु हुन गैरहेको ओमसतिया कला सस्कृति खेलकुद तथा कृषि प्रबर्धन महोत्सवको तयारि पुरा हुने चरणमा छ । नेकपाका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले फागुन ३ गते उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको सो मेला फागुन ११ गतेसम्म चल्ने आयोजकका तर्फबाट संयोजक शिव कुमार धवलले बताए ।श्री रामजानकी मन्दिर रंगशाला सभाहल ब्यबस्थापन समितिको आयोजनामा हुन लागेको सो मेलामा बिशेसगरि थारु मधेसी भोजपुरी कला सस्कृति र भेसभुसाहरुको प्रदर्शनी , स्टल, खाना , बृहत सास्कृतिक कार्यक्रम अन्तरास्ट्रिय कबड्डी प्रतियोगिता, भलिबल प्रतियोगिता , थारु नाच झुमडा प्रतियोगिता , ओमसतिया डान्स आइडल मार्शल आर्ट तेक्वान्दो पुरुष तथा महिला कुस्ती महा-मुकाबुला प्रतियोगिता, बाल उद्दान, मतका कुवा , कृषि , ब्यापार , उद्योग , अटो प्रदर्शनी बिज्ञान प्रबिधि लगायतको प्रबर्धन गरिने संयोजक धवलले बताए । ओम सतिया-६ नरैनापुर, रंगशालाको प्राङ्गणमा हुने महोत्सवको समुद्घाटन गर्न नेकपाका अध्यक्ष प्रचण्ड आउने भएकाले पनि सो मेलालाइ ऎइतिहासिक दृष्टिकोणले गरिमामय मानिएको छ ।

मेलामा हाल चर्चित बनेका बालगायक अशोक दर्जी , ए आर बुढाथोकी , टंक बुढाथोकी , भोजपुरिका सुपरस्टार गायक नायक तथा भोजपुरी र बिहारी डिजेहरुको समेत उपस्थिति रहने बताइएको छ । नेपालमा तराइ क्षेत्र मै पहिलो मानिएको यस्तो मेलाले स्थानिय भाषा सस्कृति र रहनसहनलाई अझै माथि उकास्न सहयोग पुग्ने आकलन गरिएको छ ।

मरिन इन्जिनियर भन्छन्– नारायणी र कोसीमा २०० यात्रु बोक्ने पानी जहाज सजिलै चलाउन सकिन्छ

काठमाडौं । नेपालका नदीमा पानी जहाज चलाउन सकिन्छ वा सकिँदैन ? यो प्रश्नको जवाफ खोज्न हालसम्म सरकारी तहबाट कुनै अध्ययन तथा अनुसन्धान भएको छैन । सरकार अहिले कोशी वा नारायणमध्ये एक नदीबाट भारतको गंगा नदी हुँदै बंगालको खाडीसम्म पानी जहाज सञ्चालन गर्ने सपना बाँडिरहेको छ । यो सपना बाँड्न सरकारका मन्त्रीदेखि प्रधानमन्त्रीसम्म लागेका छन् । के साँच्चै सरकारले भनेझैं कोशी र नारायणी नदी पानी जहाज चलाउन उपयुक्त छन् त ? के यी नदीबाट पानी जहाज सञ्चालन गरी भारतको गंगा नदी हुँदै बंगालको खाडीसम्म पुर्याउन सकिन्छ ?

“कोशी र नारायणीमा पानी जहाज चलाउन सम्भव छ । यी नदीमा सानो आकारका पानी जहाज सजिलै चलाउन सकिन्छ,” फिलिपिन्समा मरिन इन्जिनियरिङमा स्नातक गरी युनाईटेड अरब इमिरेट्स (युएई) इराक, इरान, टर्कीका पानी जहाज कम्पनीमा काम गरेका नेपाली युवक निसान आचार्य भन्छन् । आचार्यलगायतको इन्जिनियरको टोलीले गत जेठदेखि असोजसम्म देवघाटदेखि नारायणीको पुलसम्म नारायणी नदीको अध्ययन गरेको थियो । उक्त अध्ययनमा नारायणीमा सानो आकारको पानी जहाज सजिलै सञ्चालन गर्न सकिने देखाएको हो । “देवघाटदेखि नारायणीको पुल (नारायणगढ) सम्मको हामीले सर्वे गरेका थियौं । सर्वेले त्यहाँ यात्रु र मालवाहक दुवैखाले पानी जहाज चलाउन सकिने देखाउँछ,” मरिन इन्जिनियर आचार्यले बताए ।

आचार्यका अनुसार नारायणीमा ३२ मिटर लम्बाई, १६ मिटर चौडाई, ८ मिटरको बिम, १.२५ मिटर ड्राफ्ट भएको यात्रुवाहक पानी जहाज चलाउन सकिनेछ । यस्तो पानी जहाजको लागि नदीको गहिराई ३० देखि ३५ मिटर भए पुग्छ, जुन नारायणी नदीको रहेको उनी बताउँछन् । “३० देखि ३५ मिटर गहिराई भएको नदीमा २ सय यात्रु बोक्ने पानी सहज रुपमा चलाउन सकिन्छ,” मरिन इन्जिनियर आचार्यको बुझाइ छ ।

हाल नारायणगढमा रहेको पुल नबिगारी २ सय यात्रु बोक्ने पानी जहाज नारायणीमा चलाउन सकिनेछ । उनले थप स्पष्ट पार्दै भने, “पानीको सतहभन्दा माथि पानी जहाजको धेरै भाग हुनुपर्छ भन्ने छैन । आवश्यकता अनुसार पानी जहाज बनाइन्छ । उचाई कम भएको पानी जहाज हाम्रो लागि उपयुक्त हुन्छ, जसले हाल रहेका पुललाई समेत कुनै हानी गर्दैन ।” दुई सय यात्रु बोक्ने पानी जहाज चलाउन जहाजमा ५ जना क्रु (चालक दल) भए पुग्ने उनको अनुभव छ ।

“हाम्रो नारायणी र कोशी जस्तै नदी तथा नहर बनाएर रुस, चीन, इराक, स्वीट्जरल्याण्ड लगायत युरोपका विभिन्न राष्ट्रमा पानी जहाज सञ्चालन भइरहेका छन् । हाम्रोमा पनि त्यही अनुसार चलाउन सकिन्छ,” उनले भने ।

यात्रुवाहक भन्दा मालवाहक पानी जहाज हलुङ्गो हुने उनी बताउँछन् । यस कारण नारायणीमा २ हजारदेखि ३ हजार टनसम्मको मालवाहक पानी जहाज चलाउन सकिनेछ । नारायणीमा यात्रु तथा मालवाहक पानी जहाज चलाउन हालकै अवस्थामा भने सकिँदैन । किनभने नारायणी नदी कतै बढी गहिरो त कतै अलि कम गहिरो छ । त्यति मात्र होइन, कतै बढी फिँजारिएको छ भने कतै केही साँघुरो बनी बगेको छ ।

“पानी जहाज चलाउने हो भने सबैभन्दा पहिला नदीलाई मिलाउनु पर्छ । जसरी काठमाडौंको धोवी खोलालाई दुईतर्फ पर्खाल लगाएर नहर जस्तो बनाइएको छ । यही शैलीमा नारायणीलाई नहर जस्तो बनाउनु पर्छ, अनिमात्र त्यहाँ पानी जहाज चलाउन सकिनेछ,” मरिन इन्जिनियर आचार्य भन्छन् ।

नारायणीमा दोहोरो पानी जहाज चलाउन केही अप्ठ्यारो  हुने उनको ठम्याइ छ । कम्तिमा पनि १६ मिटर चौडाई भएको पानी जहाज दोहोरो चलाउनको लागि ४० मिटर भन्दा बढी नदीको चौडाई हुनुपर्छ । “नदीको चौडाई सानो छ भन्दैमा पानी जहाज दोहोरो चलाउन नमिल्ने होइन । बीच–बीचमा स्टेशन बनाएर जहाजहरुलाई ओहोरदोहोर गराउन सकिन्छ,” उनले भने ।

मरिन इन्जिनियर आचार्यका अनुसार नारायणीमा चलाउन सकिने २ सय यात्रु क्षमताको पानी जहाज तीन तलेसम्मको हुनेछ । सबैभन्दा तल्लो तलामा इन्जिन हुनेछ । बीचको तलामा यात्रु बस्ने ठाउँ र सबैभन्दा माथिल्लो तलामा पानी जहाज चालक दलका सदस्यहरु रहनेछन् ।

कोशी नदीमा पनि नारायणीमा जस्तै यात्रु र मालवाहक दुवै पानी जहाज चलाउन सकिने उनी बताउँछन् । नारायणीभन्दा कोशी ठूलो भएकोले यहाँ अझ ठूलो पानी जहाज चलाउन सकिने छ । कोशी–गंगामा २ हजारदेखि ६ हजार टनसम्मका पानी जहाज चलाउन सकिने उनले जनाए ।

आचार्यका अनुसार कोशीदेखि गंगासम्म नदीको दूरी २ सय ७० किलोमिटर रहेको छ जबकी यो दुई स्थानबीचको सडक दूरी मात्र एक सय ७० किलोमिटर रहेको छ । सडक दूरी नदीको भन्दा कम भएपनि पानी जहाजमा मालसामान ल्याउँदा सस्तो पर्न आउने तर्क उनको छ ।

“एउटा ट्रकले ४० टन बोक्छ । सबैभन्दा कम क्षमताको पानी जहाज कोसीमा चलाउने हो भने पनि २ हजार टन बोक्न सक्छ । अर्थात् एउटा पानी जहाजले ५० वटा ट्रकले बोक्न सक्ने सामान एकै पटक ल्याउँछ । यसरी हेर्दा कोशीमा यात्रुवाहक भन्दा पनि मालवाहक पानी जहाज सञ्चालन गर्दा राम्रो हुने देखिन्छ,” इन्जिनियर आचार्यले प्रष्ट्याए ।

विमा व्यवसाय र यसको इतिहास :बिकाश गौतम

सामान्यतः विमा भन्ने शव्दले भविष्यमा हुन सक्ने आर्थिक तथा भौतिक नोक्सानीको क्षतिपुर्तिको ग्यारेन्टी दिने भन्ने बुझाउछ । हामी सबै माझ हाम्रो भोली के हुनेछ भन्ने विषयमा अनविज्ञ नै छौ । भोलीको दिनमा हामीले गर्दै आएको कृयाकलाप काम वा जिवननै के हुन सक्छ वा कहा के दुर्घटना हुने हो भन्ने विषयमा हामी सबै अनविज्ञ नै छौ । भविष्यको बारेमा विज्ञानशास्त्र वा ज्योतिषशास्त्र कसैले पनि केही पत्ता लगाउन सकेको छैन । हरेको व्यत्तिको भोली के हुने हो अनविज्ञ छने । यसर्थ विमा भविष्यमा हुन सक्ने जोखीम न्युनिकरण गर्न अथवा हुन सक्ने आर्थिक वा भौतिक नेक्सानीको क्षतिपुर्तिको ग्यारेण्टी गर्न कानुन विधि बमोजीम विमा कम्पनी सँग गरिने सम्झौता हो ।

जहा विमा गर्दा विमित – विमा गर्ने व्यत्ति र विमक विमा गरिदिन व्यत्ति वा सस्था बीच सम्झौता गरिएको हुन्छ । र सोही सम्झौता बमोजिमा विमितको हुने भोतिक तथा आर्थिक क्षतिको विमकले क्षतिपुर्ति दिने गर्दछ । विमा एउटा सेवाको व्यापार हो । जहा सेवा आयात र निर्यात दुवै हुन्छ । सेवा खरिद गर्नको लागि निश्चित अवधिसम्म निश्चित शर्त तथा सुविधाको अधीनमा रही ग्राहकपक्ष केही रकम भुक्तानी गरी ठूलो रकमबराबरको जीउधन र सम्पत्तिको आर्थिक सुरक्षाको प्रत्याभूति प्राप्त गर्दछ । भने अर्को पक्ष उल्लिखित कारणले भएको क्षतिबापतको रकम ग्राहकलाई भविष्यमा दिन्छु भनी कबुल गर्दछ । अन्त्यमा जोखिमले उब्जाएको आर्थिक समस्याबाट छुटकारा पाउने माध्यम नै बीमा हो ।

नेपालमा विमाको इतिहास
नेपालको हकमा विमा व्यवसायको इतिहास धेरै पुरानो छैन । वि. सं.२००७ सालको क्रान्तिभन्दा पहिले रघुपति जुट मिल २००३, जुद्द म्याच फ्याक्टी«, विराटनगर कटन मिल, बीरगन्ज कटन मिल स्थापना भएका थिए । तिनको वित्तिय सहयोगको निमित्त नेपाल बैंक लिमिटेड बि.सं. १९९४ मा स्थापना भएपछि औधोगिक प्रतिष्ठानको स्थापनाको साथै बीमा कम्पनिको आवश्यकता महसुस भएको थियो । बैंकले कर्जा प्रवाह गर्दा केही भारतिय बीमा कम्पनिले नेपालमा निर्जिवन बीमा सुरु गरेको पाइन्छ । बीमाको आवश्यकताको फलस्रुप नेपाल बैंक लिमिटेडको सक्रियतामा वि.सं. २००४ सालमा नेपाल माल चलानी तथा बीमा कम्पनीको स्थापना भयो ।

यो संस्था नेपाल कम्पनी ऐन अन्र्तगत पाँच लाखको मुल धनमा नेपाल बैंक लिमिटेडले पुर्ण स्वामित्वमा स्थापना भएको थियो । वि.सं. २०१६ सालमा यो कम्पनी नेपाल इन्स्योरेन्स एन्ड ट्रान्सपोर्ट कम्पनी लि. मा परिर्वन भयो यसलाई वि.सं. २०४८ सालमा नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनी लि. को पुरा नाममा पुर्णरुपले निर्जिवन बीमाको कार्य गर्ने गरी पुनस् नामाकरण भयो । वि.सं. २०२५ साल अघिसम्म धेरै भारतिय बीमा कम्पनीहरु नेपालमा आउने जाने क्रम रह्यो ।

त्यो समयमा स्थायी रुपमा रहेको बीमा कम्पनीमध्ये रुवि जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (हाल नेसनल इन्स्योरेन्स कम्पनी), स्टर्लिङ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड (पछि दि ओरियन्टल इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेडमा गाभिएको) आदि प्रमुख थिए । वि.सं. २०२४ साल पौष १ गते एक करोडको अधिकतम पुँजीमा राष्ट्रिय बीमा संस्थान प्रा.लि. को स्थापना भयो ।

राष्ट्रिय बीमा संस्थान ऐन, २०२५ आएपछि यसलाई राष्ट्रिय बीमा संस्थानमा परिर्वतन गरियो । यसले स्थापनाको प्रारम्भमा निर्जिवनमा बीमाको कार्य गरी २०२९ देखि जीवन बीमा प्रारम्भ गर्यो । वि. सं. २०४६ साल अगाडी बीमा व्यावसाय गर्ने निजि स्तरको कम्पनीको रुपमा २०४४ सालमा नेसनल लाइफ एण्ड जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेडको मात्र स्थापना भएको थियो । यसले सुरुमा निर्जिवन बीमा व्यावसाय र त्यसको दुई बर्ष पछि मात्र जीवन बीमा व्यावसाय गर्न स्वीकृत पाएको थियो ।

नेपालीहरुले बीमा नगर्नाका कारणहरु
बीमा व्यवसाय नेपालमा अन्य देशमा जस्तो उत्साह जनक छैन । यद्यपी पछिल्लो समयमा भने स्थापना भएको विीभन्न विमा कम्पनी हरुले यस व्यवसाय तर्फ आर्कषण गर्नको लागी विभिन्न योजनाहरु भने अगाडी सारेको पाइन्छ । सँग सँगै यतिबेला नेपालको हकमा हेर्ने हो भने विमा कम्पनीहरु खुल्ने क्रम पनि जारी छ । यद्यपी विमा कम्पनीहरुले उल्लेख्य मात्रामा भने बजार समेट्न सकिरहेका भने छैन्न । नेपालमा बीमा व्यवसाय फस्टाउन नसक्नुका पछाडि प्रमुख रुपमा केही कारणहरु प्नि रहेका छन् ।

पहिलो कारण भनेको बीमा भनेको के हो र यसबाट के फाइदा हुन्छ भन्ने जानकारी सर्वसाधारणमा छैन । ग्रामीण क्षेत्रको हकमा रहेर कुरा गर्ने हो भने ग्रामिण क्षेत्रका सर्व साधारणमा विमा सचेतनाको विकास नै हुन सकेको छैन । यद्यपी सहरी क्षेत्रमा भने केही मात्रामा विमा व्यवसायको विस्तार भएको पाउन सकिन्छ । मुख्यत विमालाई आम मानिसले आफ्नो धन जनको क्षतिको क्षतिपुर्तिको हकमा नबुझि अनावश्यक खर्चको रुपमा बुझ्ने गरेको पाउन सकिन्छ । कतिपयलाई बीमाको बारेमा थाहा नभएर त कतिलाई बीमा कम्पनीप्रति विश्वास नभएर यस्तो समस्या देखापरेको हो । बीमा कम्पनीहरुले पनि सर्वसाधारणलाई विश्वासमा लिन सकिरहेको देखिन्न । बीमा क्षेत्र अघि बढ्न नसक्नुमा नेपालको गरिबीलाई अर्को कारणको रुपमा लिन सकिन्छ ।

नेपालमा झण्डै ४० प्रतिशत सर्वसाधारण गरिबीको रेखामुनि रहेको तथ्यांक छ । त्यसकारण धेरैलाई गाँसबासकै समस्या भएकाले बीमाको प्रिमियम तिर्न नसक्ने अवस्थामा सर्वसाधारण रहेका छन् । त्यसकारण अहिले बीमा गर्नेहरुले पनि बाध्य भएर बीमा गरेका छन् । खासगरी बैंकबाट कर्जा लिन र मोटरबीमाको तेस्रो पक्ष बीमा अनिवार्य भएकोले मोटरबीमाको क्षेत्रले नेपालको बीमा व्यवसायको धेरै अंश ओगटेको छ । यद्यपी मोटर विमाको हकमा नेपाल सरकारले अनिवार्य तेस्रो पक्ष विमाको बाध्यकारी स्थिती सिर्जना गरेको कारण मात्र मोटर विमाले केही बढी अंश ओगटेको पाइन्छ ।

अन्यथा बैकहरुले आफ्नो लगानी सुरक्षाको लागी अग्नी विमा, ग्राहस्था विमा अनिवार्य गर्दै आएपनि व्यत्ति स्वंयमले भने गरेको कम भेटिन्छ । विशेष सम्पती विमाको लागी आम मानिसमा दुर्घटना हुन पनि सक्छ नहुन पनि त पायो भन्ने सोचाइको कारणले गर्दा व्यत्ति विशेषले आफ्नो सम्पतीको विमा नगर्ने र दुर्घटना भइ हालेमा पछुताउने गरेको पाइन्छ । यसर्थ पनि दुर्घटना अकास्मत घट्ने घटना भएको हुदाँ बेलैमा सजक भएर विमा गरेमा भविष्यमा दुर्घटना बाट आइ पर्ने जोखिमलाई न्युनिकरण गर्न सकिन्छ ।
लेखक शिखर इन्स्योरेन्स मुर्गिया शाखा प्रबन्धक हुन ।

- Advertisement -

RECENT POSTS