Monday, July 22, 2019

सबैको प्रतिबद्दता : तिलोत्तमा साउन १ बाट प्लाष्टिक झोला निषेधित क्षेत्र

मोहन न्यौपाने , असार २९ तिलोत्तमा ।
कसरी हुन्छ खै घोषणा मात्रै त होला ! अभियान शुरु हुदा यस्तै आवाज सुनिन्थ्यो । तर अहिले लाग्छ अभियान शुरु नगरेको भए सायद यतिसम्म पनि सम्भव हुने थिएन । शत प्रतिशत त हामी नगरबासी नलागी यो सम्भव हुने कुरै थिएन । देशभरिका धेरै नगरपालिकाहरुमा यस्तो कसरत समेत गरिएको छ तर केहि नगरपालिका प्लास्टिक मुक्त भएका छन् अहिले ति नगरपालिकामा जादा त्यहाको जनताको कुरा सुन्दा अचम्म लाग्छ । आखिर गरे के हुदैन र ? एउटा स्कुल या अस्पताल या कुनै संघ सस्थालाइ प्लास्टिक मुक्त गराउन सकिन्छा भने नगर लाई नसकिने कुरा के छ र ? सधै फोहोरमा बस्ने कि सफा पनि गर्ने ? यी प्रश्नहरुको समग्र जवाफ अब तिलोत्तमा नगरबासीहरुले पहिले आफ्नो व्यक्तिगत सरसफाई अनि घर, टोल, समाज वार्ड हुदै नगरलाइ प्लास्टिक मुक्त बनाउने घोषणाले दिनेछ ।
घोषणाको तयारी
रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकालाई प्लाष्टिक झोला निषेधित नगरपालिका घोषणा गर्ने तयारी भैरहेको छ । हुनत अहिले धेरै जसो बजार आउने हरूको हातमा प्लास्टिक को झोला त्यति देखिदैन यो भएकै एक बर्ष अघिको अभियान हो । पछिल्लो समय बजार अनुगमन र प्लास्टिकका झोलाको बिकल्पका झोलाहरुको बारेमा नगरबासीहरु सुचित भैसकेका छन् । सबै सरोकार वाला निकाय संगको सुझाब संकलन र प्रतिबद्दताको आधारमा नगरपालिकाले यो एक बिशेस कार्यक्रम गरि घोषणा गर्दैछ । नगरपालिकाले सरोकारवाला संघ–संस्थाहरुसँगको साझेदारीमा २०७५ वैशाख १ गतेदेखि प्लाष्टिक निषेधित अभियान सञ्चालन गरेको थियो । ‘प्लाष्टिकको प्रयोगले मानव स्वास्थ्य र सहरी सौन्दर्यमा प्रतिकूल असर पारेकाले यसको प्रयोगलाई कम गराउन हामीहरु प्लाष्टिक झोला निषेधित नगरपालिका बनाउने अभियानमा जुटेका हौं ।’ नगर प्रमुख बासुदेव घिमिरेले भने । नगरपालिकाले यहीँ साउन १ गते नगरलाई प्लाष्टिक झोला निषेधित घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ । नगर प्रमुख घिमिरे भन्छन्,‘सबैले संकल्प गरौं, नगरलाई प्लाष्टिक झोलामुक्त बनाउन सकिन्छ ।’ नगरपालिकाले अभियान चलाएपछि कतिपय विद्यालयसमेत प्लाष्टिक झोला निषेधित घोषणा गरिएको छ । नगरपालिकामा विभिन्न संघ–संस्था, क्लब, टोल विकास संस्था, सहकारीलगायतले समेत प्लाष्टिक झोलाको विकल्पमा जुट, अल्लो, कपडाबाट बनेका झोलाहरु वितरण गर्दै आएका छन् ।नगरपालिकाले प्लाष्टिक झोलाको विकल्पमा अन्य वस्तुबाट बनेका झोला वा वैकल्पिक साधनको प्रयोग गर्न नगरबासीमा आह्वान गर्दै आएको छ । नगरपालिकाको यो अभियानसँगै फाइबर झोला बनाउने उद्योगहरु नगरमा थपिन थालेका छन् भने रहेका उद्योगहरुले समेत फाइबरका नयाँ–नयाँ आकार-प्रकारका झोला बनाउन थालेका छन् । नगरमा भएका प्लाष्टिक झोला उत्पादन उद्योगले आफ्नो उत्पादन बन्द गरेका छन् ।

 घोषणा प्रतिबद्दता
यो अभियानमा राजनीतिक दल, व्यवसायिक संघ–संस्थाहरुले ऐक्यवद्धता जनाउँदै कार्यान्वयनमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । ‘आजको अवस्थासम्म आइपुग्दा प्लाष्टिक झोलाको प्रयोगमा ३० प्रतिशत जतिले कमी आएको हामीले पाएका छौं । अब कडाइका साथ बजार अनुगमन गर्ने हो भने यो अभियान सफल हुन्छ ।’ नेपाली कांग्रेसका नगर सभापति हरिलाल पाण्डेयले भने । केही दिनअघि बसेको सर्वपक्षिय बैठकपछि जनप्रतिनिधि, राजनीतिक दल, संघ–संस्थाका प्रतिनिधिहरुले संयुक्त रुपमा आह्वान गर्दै नगरबासीलाई प्लाष्टिक झोला प्रयोग नगर्न आग्रह गरेका थिए । नगरपालिकाले यस सम्बन्धमा पटक–पटक सार्वजनिक सूचना जारी गर्नुका साथै माइकिङसमेत गर्दै आएको छ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी तिलोत्तमा नगर कमिटीले यो अभियानलाई सफल बनाउन नगरबासीलाई आह्वान गरेको छ । नगरपालिकामा प्लाष्टिक निषेधित अभियान सञ्चालन गरिएसँगै फाइवरका झोलाको प्रयोग बढिरहेको छ । तिलोत्तमा च्याम्बर अफ कमर्शले नगरका सबै हाटबजारमा पुगेर फाइबरका झोला वितरण गरिसकेको छ । फाइबरका झोलाहरु समेत प्लाष्टिकका झोलाकैं आकार-प्रकार र उस्तै शैलीमा आएका छन् । प्लाष्टिक झोलाको विकल्पमा नगरबासीहरुमा फाइबरको झोला प्रयोग बढ्दै गएको तिलोत्तमा च्याम्बर अफ कमर्शका अध्यक्ष जेपी कँडेल बताउँछन् । उत्पादक तथा विक्रेताहरु फाइबर झोलाको बजारीकरणका लागि पसल–पसल पुग्ने गरेका छन् । तिलोत्तमामा प्लाष्टिक झोलाका साथै प्लाष्टिकका प्लेट, कप, चम्चाको प्रयोगलाई पनि निषेध गरिएको छ ।पछिल्लो समय प्लाष्टिकको झोला, प्लेट, चम्चा, गिलास बनाउने उद्योगहरु नगरमा नखुलेको तिलोत्तमा उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष गुणनिधि भण्डारीले जानकारी दिए । अभियानमा व्यवसायीहरुको पनि साथ रहेको अध्यक्ष भण्डारीले बताए । ‘व्यापारीले नदिने हो भने प्लाष्टिक झोलाको प्रयोग स्वतः घट्छ । यो मानव स्वास्थ्यसँग जोडिएको अभियान भएकाले सबैले सहयोग गर्नुपर्छ,‘नेकपाका नगर सचिव लक्ष्मण खनाल भन्छन्, ‘सुरुमा हेही अप्ठ्यारो भए जस्तो लाग्न सक्छ । तर क्रमशः बानी पर्दै जान्छ । खुला दिसामुक्त अभियान पनि एक्कासी सफल भएको होइन, क्रमशः यो अभियानले पनि पूर्णता पाउँछ ।’ भारतीय सुनौली बजारमा समेत प्लाष्टिक झोला निषेध भैरहँदा त्यहाँ प्रयोग हुने फाइबर झोला समेत यहाँ आउन थालेको व्यापारीहरु बताउँछन् । केही महङ्गो भए पनि पुनः प्रयोग गर्न सकिने र वातावरणीय प्रदुषण न्यून हुने भएकाले नेपालका विभिन्न नगरपालिकासहित भारतमा समेत अचेल फाइबरको प्रयोग बढ्दै गएको छ ।

विकल्प के त ?
बीस वर्ष पहिलेसम्म व्यापारीले कागजको थुङ्गामा सामान दिने गर्दथे । प्लाष्टिक झोलाको प्रयोग अत्यन्त न्यून थियो । तर पछिल्ला वर्षहरुमा प्लाष्टिक झोलाको प्रयोग यत्ति बढेको छ कि फोहोरमैलाको प्रमुख कारण यहीँ नै बनेको छ । नकुहिने फोहोरमैलामा प्लाष्टिक अग्रस्थानमा छ । प्लास्टिक झोलाको बढ्दो प्रयोगसँगै पानीको स्रोत, जमिन, वायु प्रदूषण, चौपाया तथा खेतीमा हानि पुर्याउने जस्ता समस्या भित्रिएका छन् । तिलोत्तमा–८, शिवपुरका व्यवसायी ढालानन्द चालिसे नगरबासीमा प्लाष्टिक प्रयोग गर्नुहुँदैन भन्ने सचेतना वृद्धि भएको बताउँदै कागजको थुंगामा सामान बेच्न सकिने बताउँछन् । नगरपालिकामा प्लास्टिक निषेधित अभियान सञ्चालन गरिएसँगै यहाँ अचेल फाइबरका झोलाको प्रयोग बढिरहेको हो । फाइबरका झोलासमेत प्लास्टिकका झोलाकै आकाररप्रकार र उस्तै शैलीमा आएका छन् । प्लास्टिक झोलाको विकल्पमा नगरवासीहरूमा विस्तारै फाइबरको झोला प्रयोग बढ्दै जान थालेको र ब्यबसायी मित्र हरुले पनि यस्तो झोला पसल पसलमा राख्ने क्रम बढेको तिलोत्तमा व्यापार संघका अध्यक्ष जेपी कँडेल बताउँछन् । नगरपालिकामा विभिन्न संघ–संस्था, क्लब, टोल विकास संस्था, सहकारीलगायतले प्लास्टिक झोलाको विकल्पमा जुट, अल्लो, कपडाबाट बनेका झोला वितरण गर्दै आएका छन् ।

सामुदायिक बिद्यालयको कक्षा ११ र १२ मा दिवा कक्षा संचालन हुने

रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकामा रहेका सामुदायिक विद्यालयहरुमा कक्षा ११ र १२ मा दिवा कक्षा संचालन गर्न आग्रह गरेको छ । नगरपालिकाले सबै बालबालिकाहरुलाई उनीहरुको आधारभूत शिक्षाका लागि सबै मावि तहका बिद्यालयहरुमाकक्षा ११ र १२ मा दिवा कक्षा संचालन गर्न आग्रह गरेको हो । नगरपालिकाले यस अघि कक्षा ५ सम्मका सबै बालबालिकाहरुलाई घरबाट खाजा ल्याउन टिफिन बक्स र खाजा समेत उपलब्ध गराएको छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा आकर्षण बढाउँदै विद्यार्थीहरुको पोषणमा सुधार ल्याउने लक्ष्यका साथ दिवा खाजा कार्यक्रम सुरु गरिए संगै यस बर्षबाट कक्षा ११ र १२ मा दिवा कक्षा संचालन गर्न सबै बिद्यालयलाई आग्रह गरेको नगर प्रमुख बासुदेव घिमिरेले जानकारी दिए । नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद सापकोटाले सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तरमा सुधार ल्याउन र विद्यार्थीको अडिगपनालाइ ध्यान दिदै कक्षा ११ र १२ मा दिवा कक्षा संचालन गर्न सुरु गरिएको जानकारी गराउँदै आगामी दिनमा सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर सुधारका लागि अन्य कार्यक्रमहरु समेत सञ्चालन गरिने बताए । तिलोत्तमा नगरपालिकामा ४३ वटा सामुदायिक विद्यालय छन् । सामुदायिक विद्यालयहरुमा विद्यार्थीको आकर्षण खड्किइरहँदा नगरपालिकाले दिवा खाजा कार्यक्रम अघि सारेको हो ।

असार ३० देखि साउन ५ गते सम्मको राशिफल

मेष (चु,चे,चो,ला,लि,लु,ले,लो,अ)
तपाईंकोलागि यो साता निकै राम्रो छ । मान प्रतिष्ठा बढ्ने छ। यात्रा र सहयात्रा सफल हुनेछ । सभासम्मेलनमा सहभागी भइने छ । गरिएका काम बाट सन्तुष्टि मिल्ने छ । ब्यापारमा फाइदा होला सप्ताहन्तमा केहि चुनौती देखा पर्ने छ्न ।

वृष (इ,उ,ए,ओ,वा,वि,वु,वे,वो,)
यो साता राम्रो छ । जागीर नोकरीमा पदोन्नति हुने छ । कार्यमा प्रगति होला । साताको अन्त्य तिर अझ राम्रो समय आउने छ ।आट उत्साह बढ्ने छ । परिक्षा सफल हुनेछ ।

मिथुन (का,कि, कु,घ,ङ,छ,के,को,ह)
राम्रो समय छ । धन,धर्म , प्रतिष्ठा बढ्ने छ।कृषि तथा ब्यापार बाट फाइदा होला । घरमा शुभ कार्य सम्पन्न होला । बिपरित लिङ्गीको सहयोग मिल्ने छ।मुद्दा मामिलामा फैसला तपाईंको पक्षमा हुनेछ ।

कर्कट (हि,हु,हे,हो,डा,डि,डु,डे,)
उत्तम समय छ । धर्म तथा अध्यात्ममा रुची बढ्ने छ । प्रेममा सफलता मिल्ने छ । ब्यापार व्यवसायबाट फाइदा होला , मिष्टान भोजन प्राप्ति होला । मान प्रतिष्ठामा वृद्धि होला।परिक्षा सफल हुनेछ ।

सिह (मा,मि,मु,मे,मो,टा,टि,टु,टे)
यो साता तपाईंको लागी सामन्य छ । स्वास्थ्यमा चिसो सम्बन्धि बिमारले सताउने छ । सप्ताहन्तमा राम्रो समय छ । पठनपाठन तथा लेखन कार्य मा रुचि बढ्ने छ । प्रेममा सफलता मिल्ने छ ।

कन्या (टो,प,पि,पु,ष,ण,ठ,पे,पो)
अनुकुल समय छ । रोकिएको धन हाता पर्ने छ । आफन्तको सहयोगले कार्य सम्पादन होला । मन प्रसन्न रहला । धार्मिक यात्राको योग छ । ब्यापारमा फाइदा होला । पारिवारिक सुखशान्ती मिल्ने छ । स्वास्थ्यमा भने केहि चुनौती सामना गर्नु पर्ला ।

तुला (रा रि,रु,रे,रो,ता,ती,तु,ते )
तपाईंको लागी यो साता आफ्नो पक्षमा रहेको छ । जागीर नोकरीमा पदोन्नति होला । प्रेममा सफलता मिल्नुका साथै कारोबारमा फाइदा होला । आत्म सन्तुष्टि मिल्नेछ । आफन्तसंग भेटघाट होला ।

वृश्चिक (तो ना,नि,नु,नो,या,यी,यु,)

राम्रो समय छ । गरिएका कामबाट सन्तुष्टि मिल्ने छ।बिद्यामा प्रगति होला । सन्तान पक्षबाट सहयोग मिल्ने छ । खानपिनमा रुचि बढ्ने छ । धार्मिक तथा परोपकारीक क्षेत्रमा रुचि बढ्ने छ ।

धनु (ये यो,भा,भि,भु,ढा,फा,ढा,भे,)
सामान्य समय छ । आयव्यय बराबर रहने छ । पारिवारिक विवादले सताउन सक्छ । बुधबार पछिका दिन धेरै राम्रो छ । भाग्योदयको योग छ । प्रेम प्रस्ताव आउन सक्छ ।

मकर (भो,जा,जि,खि,खु,खे,खो,गा,गि)
उत्तम समय छ । राजनीतिक क्षेत्रमा राम्रो छ । कारोबारमा फाइदा होला । गरिएको काम बाट सन्तुष्टि मिल्ने छ । शुभ समाचार सुन्न पाइने छ । आकस्मिक यात्रा होला । मन प्रसन्न रहने छ।

कुम्भ – (गु,गे,गो,सा,सि,सु,से,सो,द)
सामान्य समय छ । आय ब्याय बराबर हुनेछ ।आफन्तबाट धोका हुन सक्छ । पारिवारिक बिवाद बढ्न सक्छ । बुधबार पछिका दिन राम्रा छ ।लक्षित लक्ष्य पुर्ती हुनेछ । स्वास्थमा सुधार आउने छ । गरिएका काम बाट सन्तुष्टि मिल्ने देखिन्छ । मन प्रसन्न रहने छ ।

मीन (दि,दु,थ,झ,ञ,दे,दो,चा,चि)
समय राम्रो छ । भाग्योदयको समय छ । धर्मकर्म प्रति रूचि बढ्ने छ । सभा सम्मेलन सहभागी भैयोला । रोजगारमा पदोन्नति हुनेछ । शिक्षा तथा खेलकुदमा रुचि बढ्ने छ।साताको अन्त्य तिर कार्यमा केहि चुनौती सामना गर्नु पर्ला ।स्वास्थमा समस्य आउन सक्छ ।

प्रस्तुतकर्ता : ज्यो.चक्रपाणी डुम्रे (शास्त्री)
अकला देवी ज्योतिषएववास्तु सेवा केन्द्र
ति.न. पा. १ नयाँमिलचोक
सम्पर्क : ९८५७०३५४६१

विषादी मापन प्रयोगशाला संचालनमा

कर्मचारी अभावले बन्द यहाँस्थित विषादी मापन प्रयोगशाला मंगलबारदेखि सञ्चालनमा आएको छ । प्रदेश सरकारले समायोजन भएका प्राविधिक अधिकृतलाई प्रयोगशालामा पठाएपछि कृषिउपज थोक बजार केन्द्रमा विषादी मापन सुरु भएको हो । कृषि तथा सहकारीमन्त्री आरती पौडेलले प्रदेशबाट तलबभत्ता खाने गरी कर्मचारी पठाएर प्रयोगशाला सञ्चालनमा आएको बताउनुभयो । ‘कर्मचारी प्रदेशमा आउँदा प्रयोगशाला बन्द थियो । विषादी मापन नहुँदा जनस्वास्थ्यमा असर पर्ने देखियो,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘कृषि निर्देशनालयमा समायोजन भएका कर्मचारी पठाएर काम सुरु गरेका छौं ।’

विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण प्रयोगशाला एकाइमा २ प्रकारका विषादीको परीक्षण हुन्छ । प्रयोगशालाको स्तरोन्नति गरी सञ्चालन गर्न र प्रदेश मातहत ल्याउन मन्त्रालयले कसरत थालेको छ । त्यसका लागि संघमा मौखिक र लिखित प्रस्ताव गरेको छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका सचिव वैकुण्ठ अधिकारीले प्रयोगशाला चलाएर तत्कालका लागि संघीय सरकारलाई सहयोग गरेको बताए । यसको निरन्तरताका लागि प्रयोगशाला हस्तान्तरण गर्न उपयुक्त हुने बताउनुभयो । कृषिउपज थोक बजार केन्द्रमा आउने फलफूल तथा तरकारी मापनका लागि ३ वर्षअघि विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण प्रयोगशाला एकाइ स्थापना गरिएको थियो ।

प्रदेश ५ मा पोषणको अवस्था कमजोर

प्रदेश नम्बर ५ मा पोषणको अवस्था नाजुक देखिएको छ । नेपाल सरकार मार्फत सञ्चालनमा अएको सुआहारा कार्यक्रमको बहुक्षेत्रीय पोषण प्रोफाइल अनुसार प्रदेश ५ मा मातृशिशु स्वास्थ्य कमजोर देखिएको हो । ५ वर्ष मुनिका पुड्कोपन भएका बालबालिका ३९ प्रतिशत, ख्याउटेपन भएका ८ प्रतिशत, उमेर अनुसार कम तौल भएका २७ प्रतिशत, उचाई अनुसार बढी तौल भएका २ प्रतिशत र रक्तअल्पता भएका ५३ प्रतिशत बालबालिका देखिएका छन् ।

त्यसैगरी प्रजनन् उमेरका १५ देखिी४९ वर्षका महिलातर्फ कम तौल भएका १९ प्रतिशत, बढी तौल भएका १९ प्रतिशत र रक्तअल्पता भएका ४४ प्रतिशत रहेको सुआहाराका दाङ जिल्ला संयोजक सुरजकुमार शर्माले जानकारी दिए । परम्परागत सोच, लगानीमा कन्जुस्याइँ र खानपान, सरसफाई, स्वास्थ्यमा ध्यान नदिँदा कुपोषणले मातृशिशु स्वास्थ्यमा असर गरिरहेको उनको भनाई छ । बजार क्षेत्रमै कुपोषणको अवस्था नाजुक देखिएको भन्दै व्यक्ति, परिवार, समाज र स्थानीय सरकारले मातृशिशु स्वास्थ्य सुधारमा लगानी बढाउनु पर्ने शर्माले बताए ।

जनतासंग नगरप्रमुख कार्यक्रम सम्पन्न

रेडियो लुम्विनीको आयोजना र तिलोत्तमा नगरपालिकाको सहकार्यमा जनतासंग नगरप्रमुख कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । तिलोत्तमा नगरपालिका ११ कुवंरवर्तीमा भएको कार्यक्रममा तिलोत्तमा नगरपालिका प्रमुख बासुदेव घिमिरेले आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा आंप कागती र अम्वाको ३ वटा विरुवा लगाएर कार्यक्रमको उद्धघाटन गर्दै प्रत्येकले आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा कम्तिमा एउटा बिरुवा रोप्न सक्ने हो भने तिलोत्तमा हरियाली हुन समय नलाग्ने बताउनुभयो ।

तिलोत्तमा ११ का वडा अध्यक्ष मुक्तिनारायण चौधरीको अध्यक्षता,तिलोत्तमा नगरपालिका प्रमुख बासुदेव घिमिरेको प्रमुख आतिथ्यता तथा नगर उपप्रमुख जागेश्वरदेवी चौधरीको बिशिष्ट आतिथ्यमा सम्पन्न कार्यक्रममा सेवाग्राहीहरुले नगरपमुख्र,उपप्रमुख तथा वडा अध्यक्षसामु आफ्ना गुनासो तथा सुझाव राखेका थिए ।कार्यक्रममा शिक्षा, स्वास्थ्य, बिकास योजना, कृषि, महिला अधिकार,खानेपानी,बिद्युत लगायत नगरपालिकाका सम्पूर्ण गतिबिधिहरुका बिषयमा सेवाग्राहीले जिज्ञासा राखेका थिए । सम्पुर्ण जिज्ञासालाई संवोधन गर्दै नगरप्रमुख घिमिरेले तिलोत्तमा नगरपालिकाका अरु वडा भन्दा ११ नं वडा ठुलो पनि र वडा अध्यक्ष सक्रिय पनि भएकोले यो वडा बिशेष प्राथमिकतामा परेको बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा वडा अध्यक्षले कुनै पुर्वाग्राहि नराखेर काम नगरेको रआवश्यकताका आधारमा आफ्नो समय र बजेट खर्चिदै आएको स्पष्ट पार्नुभयो । कार्यक्रमम रेडियो लुम्विनीका कार्यक्रम प्रमुख प्रकाश गौतम र बिन्दु भट्टराइले सहजीकरण गर्नुभएको थियो ।

बन संरक्षणमा उपभोक्ताको सहभागिता आवश्यक

शंकरनगर सामूदायिक वन समूहले वनको महत्व, संरक्षण, अभिवृद्वि र गुरुयोजनाकाबारेमा तिलोत्तमा १–४ का पार्षदहरुका लागि आयोजना गरेको दुई दिने प्रशिक्षण शुक्रवार सकिएको छ । सामूदायिक वनलाई कानुनी विधि र प्रक्रिया अनुसार संरक्षणका लागि उपभोक्तालाई सचेत गराउने गरी वनले दुई दिने प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजना गरेको हो । ५ सय ८४ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको सामुदायिक वन क्षेत्रमा विगत केही वर्षदेखि दीगो वन व्यवस्थापनको कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । शुक्रवारको कार्यक्रममा सहजीकरण गर्दै डिभिजन वन कार्यालय रुपन्देहीका सहायक वन अधिकृत गिरिप्रसाद गैरेले दीगो वन ब्यवस्थापन, वनको महत्व, वनको संरक्षण र यसमा उपभोक्ताहरुको भूमिकाका विषयमा जानकारी गराउनु भएको थियो ।

मौसम र जलवायुमा वनले अत्यन्तै महत्वपूर्ण असर पार्ने र यसले तातो हावालाई चिसो र चिसो हावालाई तातो तथा सुख्खा बनाई मौसमलाई सन्तुलनमा राख्ने भएकाले यसको संरक्षण गर्नु सवैको दायित्व हो सहायक वन अधिकृत गिरीले भन्नुभयो ।

ज्ञानको पर्व गुरु पूर्णिमा : ज्यो. चक्रपाणी डुम्रे ( शास्त्री)

प्रत्येक आषाढ शुक्ल पूर्णिमाका दिन आफूलाई शिक्षा प्रदान गर्ने गुरूप्रति श्रद्धाभाव प्रकट गर्दै गुरु पूर्णिमा मनाइन्छ । यस वर्ष असार ३१ गते गुरूपूर्णिमा पर्व परेको छ। समाजमा रहेका हरेक मानिसलाई अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ र्डोयाउने मानवरूपी देवता नै गुरु हुन् । वैदिक धर्मग्रन्थ महाभारतका रचयिता वेद व्यासको जन्मजयन्तीका अवसरमा वैदिक कालदेखि नै मनाउने गरिएको व्यास जयन्तीलाई गुरु पूर्णिमाका रूपमा लिने गरिएको छ । महाज्ञानी महाभारतका प्रणेता अनेक पुराणहरूका प्रवक्ता अनि ज्ञानका प्रचारक वेदव्यासले वेदान्त, अठार पुराण, उपनिषद्लगायतका धार्मिकग्रन्थ लेखी हिन्दु संस्कृतिलाई ठूलो गुन लगाएको मानिन्छ । संस्कृतमा भनिएको छः
“गुरु र्व्रह्मा गुरु र्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वर ।
गुरुः साक्षात् परम्ब्रह्मा तस्मै श्री गुरुवे नमः।”
प्रस्तुत श्लोकले गुरुको महत्वलाई स्पष्ट गर्दै भनेको छ – “गुरु नै ब्रह्मा हुन, गुरु नै विष्णु हुन अनि गुरु भनेकै भगवान शंकर हुन, गुरु नै हुन् साक्षात परब्रह्म, यस्ता गुरुलाई म नमस्कार गर्दछु ।“ वैदिक कालदेखिनै गुरूप्रति श्रद्धाभाव प्रकट गर्दै मनाइने यो दिन गुरूप्रति शिष्यले सम्मान प्रकट गर्ने महत्वपूर्ण दिन पनि हो ।

यस दिन आफूलाई शिक्षा प्रदान गर्ने गुरुको सम्मानमा शिष्यहरूले विभिन्न मिष्ठान्न भोजनका साथ श्रद्धाभाव प्रकट गर्ने परम्परा रही आएको र गुरुलाई आमा वुवा सरह मान्ने प्रचलन समेत रहेको छ । तसर्थ वैदिक सनातन धर्मले मातापिता र गुरु सेवालाई नै परम धर्म र अन्यलाई उपधर्म मानेको छ । संस्कृत शव्द गुरुको शाब्दिक अर्थ गुको अर्थ अन्धकार र रु को अर्थ प्रकाश भन्ने हुन्छ । गुरु शब्दको विग्रह गर्दा ‘गिरति अज्ञानं इतिः गुरु’ अर्थात अज्ञानलाई हटाएर ज्ञान प्रदान गर्ने व्यक्ति नै गुरु हो । यसबाट पनि अन्धकाररूपी अज्ञानताबाट प्रकाशरूपी उज्यालोका लागि मार्ग निर्देश गर्ने व्यक्ति नै गुरु भन्ने बुझाउँछ ।

गुरु भनेको ज्योति हो , पारसमणी हो जसको स्पर्शले फलाम पनि सुनमा परिणत हुन्छ। समजमा विद्यमान अज्ञानि र मुर्ख ब्यक्ति पनि ज्ञानवान,कुशल र इमान्दार बनेको इतिहास छ। पैराणिक ग्रन्थका आधारमा पनि सम्पुर्ण देवताका आदिगुरू नरायण ( विष्णु ) हुन् भनिएको पाइन्छ । त्यसैगरी रामजस्ता ज्ञानी र आदर्श पुरूषले पनि वशिष्ठ लाई आफ्नो गुरु बनाएका थिए ।त्यसै गरि पण्डवहरूले आफू बनवास जादा कहिल्यै गुरूको अभाव नहोस् भनेर नै उनिहरूले धौम्यऋषिलाई गुरु बनाएका थिए । अर्जुनले पनि भगवान श्रीकृष्णलाई गुरु बनाएर युद्धमा विजय प्राप्त गरेका थिए ।

समग्रमा गुरु भनेको अज्ञानरूपी अन्धकारलाई मेटाउने ज्ञानको ज्योति वा प्रकाश छर्ने दीप हो। गुरु बिना समाजमा कुनै पनि ज्ञान र सीपलाई प्राप्त गर्न र्गाहो पर्दछ ।हरेक गाउँ ,समाज र रास्ट्रलाई दक्ष,अनुशासित र लगनशील ब्यक्तिको खाचो पर्दछ।अनि त्यस्ता व्यक्तिहरू उत्पादन गरि उनिहरूलाई मार्ग निर्देशन गर्ने आदर्श ब्यक्ति हो गुरु । त्येसैले पनि समाजमा त्यस्ता आदर्श ब्यक्ति गुरूजनहरू प्रती श्रद्धाभाव अभिव्यक्त गर्ने दिन पनि रहेकाले अषाढ शुक्ल पूर्णिमालाई रूपमा स्वीकार गर्दै मनाउने परम्परा रहेको हो। यसलाई ज्ञानको पर्व पनि मान्न सकिन्छ । तसर्थ गुरु पूर्णिमालाई राष्ट्रिय महत्त्व बोकेको धार्मिक पर्व हो भन्दा पनि अत्युक्ति नहोला । अस्तु ।

( लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद् रूपन्देहीका अध्यक्ष हुन् )dumrechakarapani@gmail.com

सम्पादकीय : जय चाकरी !

कार्यकर्ताको लामो हूलले सामाजिक दायित्व, सार्वजनिक महत्वमा आफूले जनताको सेवाका निम्ति गरेका कतिपय कसम खाएको मिति विर्सिएका छन् । तर, नेताको जन्म, विवाह र अनेक प्रकारका मिति उसले विर्सिएको छैन । यसैले अनेक विशेषणमा सामाजिक सञ्जालमा नेताका तस्बिर टाँसेर दिएका बधाई र शुभकामनाको थाक, त्यसमा आउने प्रतिक्रियाका महाथाक हेर्दा प्रश्नले घोचपेच गर्छ ।

यो सम्मान हो की, चाकरी ? यो सौहार्दता हो की, चाकरी ? यसमाथि घोत्लिँदा अनेक कोणबाट एउटै उत्तर निस्कन्छ– चाकरी । मन्थनका अनेक गन्थनसँग रुमल्लिँदा देखिने अर्को उत्तर निस्कन्छ– लम्पसारवादी । यसलाई चाकरीकै दृष्टिबाट व्याख्या गर्नुपर्छ । ‘चाकरी’ गर्नु कुनै नराम्रो होइन । तर, यो कसले कुन आयामका लागि कसरी गरिरहेको छ भनने विषयचाहिँ व्यवाहारिक हिसाबले सोच्नुपर्ने कुरा हो । नेपाली समाजमा उल्टो प्रथामा चाकरी चलिरहेको छ । चाकरीको अर्थ चाकर गर्नु । सेवा गर्नु हो ।

संसदीय प्रणालीसहित संघीय राज्य प्रणालीका तीन तहको सरकारमा हामीले जन प्रतिनिधि पठाएका छौं । उनको काम जनताको चाकर गर्ने हो । तर, उल्टो छ । जनताले चाकर गरिदियोस् भन्ने आत्मरतीले नेता उद्दत छन्, तिनका कार्यकर्ताले उनको आत्मरतीलाई बचाई राखेका छन् । चाकरी गरिदिएर । जनताको चाकर गर्ने जिम्मा नेताको हुन्छ । तर, उनीहरूले आफूलाई जनताले चाकर गरिदियोस् भनेर मनलाग्दी निर्णय गर्न थाले । वास्तवमा राजनीति गर्नेले आफूलाई कति पानीमा राख्ने भन्ने नै विर्सिए । जनमतका आधारमा पदमा पुग्ने, मत माग्दा सेवक हुँ भन्ने तर पदमा पुगेपछि चाकर खोज्ने प्रवित्ति लोकतन्त्रको सौन्दर्यता मास्ने अनैतिक कर्म नै हो ।

लोकतन्त्र, गणतन्त्रको व्यवाहारिक प्रयोग भनेको निर्वाध र निष्पक्ष हिसाबले जनता जनार्दन अर्थात् कुनै आमुखको चाकरी नगरी सुविधा उपभोग गर्ने व्यवस्था हो । तर राज्यका हरेक संयन्त्रका अधिकारीहरूलाई हेरौं, चाकरीको कुन सीमासम्म उनीहरू अभ्यस्त छन् अनि चाकरी पाउनका लागि राजनीतिक नेता कतिसम्म अभिसप्त छन् ? यसको आँकलन सबैले गर्न सक्छन् ।

सिंहदरबारदेखि निवाससम्म कार्यकर्ता, कर्मचारी वा अवसरको खोजीमा पुगेका दलाल पुँजीपतिलाई समय दिने, तिनले ल्याएको उपहार लिने, उपहार नपाए काम दिएवापतको ठूला चलखेलमा अभिसप्त हुने, ज्यु हजुरी खोज्ने नेता होइन, चाकर खोज्ने जनताको नक्कली नोकर हो । यहि प्रवित्तिलाई स्वीकार गर्ने नै हो भने सवैले स्वरमा स्वर मिलाएर भनौं– जय चाकरी । होइन भने व्यवाहारिक परिवर्तनको खोजी गरौं, यस्ता शैली र प्रवित्तिको खुलेर विरोध गरौं ।

आखिर पोखरी नै बन्यो नौकट्टी, लाचार सडक बिस्तार आयोजना

मोहन न्यौपाने , तिलोत्तमा ।  तिलोत्तमा नगरपालिकामा पर्ने मुख्य व्यापारिक मुटु मणिग्रामको पुरानो नाम हो नौकट्टी ! पहिले बुटवल भैरहवा सडक खण्डमा २ लेन सडक हुदा नै लगातार पानि पर्दा मज्जाले डुबाउथ्यो बाटो ! तर समय फेरियो, रकम पनि मोटो भयो, मान्छेहरु पनि मोटाए २ बर्षमा बनाउन भनेको सडक १० बर्ष लगाए पनि समस्या जहाको त्यै भयो । पहिलेको बाटो र अहिलेको बाटोमा खासै फरक देखिएन ।
“नौकट्टी पोखरी त हो पहिलाको ! जम्मै जलकुम्भीले ढाकेथ्यो अनि बर्खामा जम्मै पानीले झ्वाम्म पुर्थ्यो चार दिन पछि हामि आफै माछा मार्न हेलुका लिएर मणिग्राम आउथ्यौ ” क्या मज्जाले सुनाए तिलोत्तमा-५ बस्ने हिक्मत चौधरीले यो कुरो ।

अहिले ठ्याक्कै त्यस्तै हुने अनुमान छ सडकको गुणस्तर र यसको नाली र पानि जाने उचित ब्यबस्थापनको ख्याल नगर्दा लगातारको वर्षाले तिलोत्तमाको मणिग्राम र यस आसपासका बाटो डुबानमा परेको छ । वर्षाका कारण पिचमै माटोको लेदोले ढाकेको छ , ३ दिनसम्म बिराई-बिराई परेको पानीले समेत यसरि सर्भिसलेनको बाटो नै ढाक्दा कसैको चासो त्यो बाटोमा गएको छैन ।

नगरपालिकाको योगिकुटि देखि आउने खोलाको नहर सो नालीमा मिसाइए पछि पानीको सतह बढेर नाली भरीई पानि माथि आएपछि त्यो समस्या आएको हो । जमीनबाट चारफिट माथिसम्म पानी जमेपछि सो सर्भिस लेन बाट आवत जावत गर्न मानिसलाइ कठिनाइ परेको छ ।

तस्बीर : गणेश पाठकको फेसबुक वाल बाट

RECENT POSTS