Wednesday, December 19, 2018

हरिबोधिनी एकादशी र तुलसीको महत्त्व : ज्यो.चक्रपाणी डुम्रे (शास्त्री)

कार्तिक शुक्ल एकादशीलाई हरिबोधिनी एकादशी भनिन्छ । आषाढ शुक्ल एकादशीका दिन देखि क्षीरसागरमा शयन गरेका भगवान विष्णु चार महिना पछि यसै कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिन निद्रावाट ब्युझन्छ्न् भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ । भगवान विष्णुका भक्तहरू चतुर्मास व्रत बस्दछ्न् । यी महिनामा बिवाह,व्रतबन्ध जस्ता माङ्गलिक कार्य गर्न निषेध छ । हरिबोधिनी एकादशीका दिन घरआगनमा रोपिएको तुलसी नजिक मण्डप बनाई विधिपूर्वक पूजा गरि बिवाह गरिन्छ । त्यसैले यश दिनलाई तुलसी बिवाह पनि भन्ने चलन छ।

पौराणिक मान्यता अनुसार जालान्धरकि पत्नी वृन्दाको सतीत्वलाई विष्णुले छल गरेर हरण गरेपछि वृन्दाले विष्णुलाई श्राप दिदै रुख , पत्थर , घास र झारपात हुनपरोस् भनेकी थिइन् । त्यसैले शालिग्राम, पीपल , तुलसी र कुशलाई विष्णुकै प्रतीक मानिन्छ । त्यसैले तुलसीलाई पनि भगवान विष्णुकै स्वरुप मनेर पूजा गरिन्छ । तुलसीलाई विष्णुप्रिया पनि भनिन्छ ।हरिबोधिनी एकादशीका दिन तुलसीको मठलाई गोबर माटोले लिपेर रातो,पहेँलो ,सेतो रङ र फूलको मालाले सिँगारेर तुलसीलाई मालाले फन्को मारिन्छ ।

नजिकै बिष्णुको प्रतीकका रुपमा निगालो, बाँस वा सालको लिङ्गो गाडिन्छ । त्यसपछि धूप,दीप ,नैबेद्य, फलफूल ,अक्षताचन्दन आदिले पूजा गरेर विवाह कार्यक्रम सम्पन्न गरि सबैले प्रसाद ग्रहण गर्दछ्न्। हिन्दु धर्ममा तुलसीको ज्यादै ठूलो महिमा छ। कार्तिक महिनाभरी सम्पूर्ण तीर्थसहित सबै देवताहरू तुलसीमा निवास गर्दछ्न् । त्यसैले जुन घरमा तुलसीको मठ हुन्छ त्यो घर तीर्थसमान हुन्छ । हिन्दूहरुको देवकार्य एवं पितृकार्यका समेत तुलसीको प्रयोग अनिवार्य मानिन्छ। मानिसको अन्तिम अवस्था हुँदा पनि तुलसीको मठमा लगेर सुताउने चलन छ।

गरूण पुराणका अनुसार कार्तिक महिनामा एउटा मात्र तुलसी भगवान बिष्णु लाई अर्पण गरे दश हजार गोदान गरे सरह फल प्राप्त हुने मान्यता छ।अर्को पौराणिक मान्यता अनुसार एकदिन सत्यभामाले श्रीकृष्णको तुला दान गर्दा तुलाको एकातिर श्रीकृष्ण र अर्को तिर सत्यभामाले सम्पूर्ण सम्पत्ति राख्दा पनि श्रीकृष्णबसेको तुलो भारी भयो । त्यो देखेर दु:खमानेकी सत्यभामालाई रुक्मिणीले आफ्नो तर्फ तुलसी राख्न संकेत गरिन् ।तुलसी पत्र राख्नासाथ आफ्नो तुलो भारी भयो र श्रीकृष्ण माथि उठे। यस कथाले पनि तुलसीको महिमा ठूलो रहेको स्पष्ट हुन्छ। माहाभारत ग्रन्थका अनुसार कहिले पनि भोको बस्न नसक्ने भीमसेनले पनि यस दिन व्रत गरेको मानिन्छ ।

अरु दिनमा उपवास गर्न नसके पनि एकादशीको दिन व्रत गर्नु भनेर हिन्दुधर्म शास्त्रहरुमा वर्णन गरिएको छ । मानिस भएर जन्मेपछि एकादशीको व्रत अनिवार्य रुपमा गर्नुपर्छ । यदी सबै एकादशीमा व्रत बस्न अनुकुल हुँदैन भने हरिबोधनी एकादशीको दिन अनिवार्य रुपमा व्रत बस्नुपर्दछ भनेर शास्त्रहरुमा वर्णन गरिएको छ । समयसमयमा व्रत बस्नु स्वास्थको लागि पनि अत्यन्तै राम्रो मानिन्छ । तुलसीको धार्मिक र सांस्कृतिकका साथै बैज्ञानिक आयुर्वेदिक महत्त्व पनि उत्तिकै रहेको । हाम्रा आयुर्वैदिक ग्रन्थहरूमा तुलसीबाट गर्न सकिने उपचारहरूको बारेमा निकै महत्त्वको रूपले उल्लेख गरिएको पाइन्छ।

धन्वन्तरि, सुश्रुत, चरक आदि महान् आयुर्वेदका ज्ञाताहरूले तुलसीलाई बहुपयोगी औषधीको रूपमा उल्लेख गरेका छन्। तुलसीको रस सौन्दर्यवर्धक हुन्छ। तुलसीको पात,डाठ र फुलको रस ले रुघाखोकी, औलो ,स्वासप्रस्वास छाला सम्बन्धि चर्मरोग, लुतो ,दाद आदिको औषधि हुन्छ ।तुलसी को रस राती शरीरमा लगाएर सुतेमा लाङखुट्टेले टोक्दैन । तुलसीको नजिक सर्पले बास गर्दैन । तुलसीको हावले बिषालु किटाणुको नास गर्दछ। अनि वातावरण पनि शुद्ध हुन्छ ।नियमित तुलसीपत्र सेवनले स्मरण शक्ति बढ्दछ। चिकित्सकहरूकाअनुसार तुलसीमा धेरै रोग निको गर्ने क्षमता छ। यसमा पात, हाँगा, फूल, जरा, बीउ सबै उत्तिकै महत्वका छन्।

यसले भोक जगाउने, रुचि जगाउने तथा पाचनक्रिया बढाउनुका साथै झाडा वान्ता पनि रोक्ने कार्य गर्दछ। तुलसी उत्तम पित्तनाशक, कफनाशक, विषहर, वीर्यवर्धक, स्मृतिवर्धक औषधी हो। मुखगन्ध, गर्भरोग, कर्ण, दन्त, मूत्ररोग, श्वासरोग, रक्तरोग, मुर्छालगायत सयौं रोगको लागि पनि अत्यन्त सरल किसिमबाट प्राप्त हुने तुलसीबाट गर्न सकिन्छ। आधुनिक विज्ञानले पनि अत्यधिक अक्सिजन फ्याँक्ने र अत्याधिक मात्रामै विद्युत् शक्ति भएको विरुवा भन्ने पत्ता लगाएको छ। तुलसीको मठ रहेको चारैतिरको हावा शुद्ध एवं स्वास्थ्यवर्धक हुने विज्ञानले पत्ता लगाएको छ। साथै तुलसीको विरुवाबाट निस्कने ग्यासका कारण आँखाले नदेखिने विषालु किटाणु समेत नस्ट हुने तथ्य विज्ञानले प्रमाणित गरेको छ। तसर्थ तुलसीको हरेक दृस्ठिकोणबाट निकै महत्व रहेको स्पष्ट हुन्छ ।इति।

( लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद् रूपन्देहीका अध्यक्ष हुन् )

तिलोत्तमामा मुटु अस्पतालको लागि छलफल

तिलोत्तमा । गौतमबुद्ध सामुदायिक मुटु अस्पतालको लागि प्रस्ताव गरिएको जग्गाको विषयमा तिलोत्तमा नगरपालिका र अस्पताल संचालक समितीका विचमा छलफल गरिएको छ । तिलोत्तमा नगरपालिकाका प्रमुख बासुदेव घिमिरेले अस्पतालको भवन निर्माणको लागि जग्गा दिन आफुहरु तयार रहेको बताएसंगै अस्पतालले तिलोत्तमा नगरपालिकालाई विकल्पको रुपमा अगाडी सारेको हो ।

यसअघि बुटवल १० रामनगरमा रहेको वनक्षेत्रको जग्गामा प्रकृया अघि बढिरहेको छ । अस्पतालको लागि भवन सांघुरो भईरहेको र वनक्षेत्रको जग्गा प्राप्तिमा ढिलाई भए आफुहरु अस्पताललाई जग्गा दिन तयार रहेको नगरप्रमुख घिमिरेले बताएपछि अस्पताल संचालक समितीले सम्भावित जग्गाहरुको अवलोकन समेत गरेको थियो ।

सोहि क्रममा नगरकार्यपालिका र अस्पताल संचालक समितीका विचमा जग्गा प्राप्तिको प्रकृया तथा अस्पतालको योजनाको बारेमा छलफल गरिएको हो । छलफलको क्रममा नगरप्रमुख घिमिरेले विशेषज्ञ सहितको सुविधासम्पन्न मुटु अस्पताल तिलोत्तमा नगरपालिकामा आउन सके तिलोत्तमा क्षेत्रको विकासमा थप टेवा पुग्ने बताउनुभयो । नगरप्रमुख घिमिरेले स्वास्थ्य जस्तो अत्यावश्यक र संवेदनशिल सेवा घरआंगनमा ल्याउन सके त्यसको लागि जग्गा व्यवस्थापन र थप सहयोगको लागि नगरपालिकाले पहल गर्ने बताउनु भयो ।

तिलोत्तमा नगरपालिकामा सार्वजनिक जग्गाहरु प्रशस्त रहेको र नगरपालिका त्यस्ता जग्गाको व्यवस्थापनको लागि लागेको भन्दै दिर्घकालिन योजनाका साथ संचालन गर्न लागिएको मुटु अस्पताललाई प्रकृया मार्फत उपयुक्त जग्गा उपलब्ध गराईने बताउनु भयो।

अस्पतालका अध्यक्ष एजाज आलमले अस्पताल अत्यन्त संवेदनशिल क्षेत्र रहेकोले आम सेवाग्राही सहज रुपमा पुग्न सक्ने स्थान उपयुक्त हुने बताउनु भयो । उहाले आफुहरु तत्कालको लागि मात्र नभई कम्तिमा ५० वर्षको दिर्घकालिन योजनाको साथ अस्पतालको भवन निर्माण गर्ने सोचमा रहेकोले सोहि अनुरुप कम्तिमा १२ विघा जग्गा अस्पतालको लागि आवश्यक पर्ने जानकारी दिनुभयो ।

सरकारले अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाहरुको लागि स्वास्थ्य संस्था स्थापना, संचालन तथा स्तरउन्नती मापदण्ड सम्बन्धि निर्देशिका २०७० लागु गरी २०७७ साल भित्र सोहि मापदण्ड अनुरुप संचालन गर्न अस्पतालहरुलाई निर्देशन दिएको छ ।

निर्देशिकामा अस्पतालको भवनसंगै हरियाली, पार्किङ, बगैंचा लगायतलाई खाली जग्गा छोड्नुपर्ने भएकोले जग्गा केहि बढि माग गरिएको उहाले बताउनु भयो । निर्देशिकामा अस्पतालहरुमा प्रतिबेड ५५ वर्गमिटर जग्गा हुनुपर्ने, पार्किङको लागि २५ प्रतिशत जग्गा छुट्याउनुपर्ने, बगैंचालाई बनाउनुपर्ने र भवन निर्माण गर्दँ भवन निर्माण संहिता अनुरुपको मापदण्ड र जग्गा छोडेर मात्र निर्माण गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ ।

छलफलको क्रममा नगरकार्यपालिकाका सदस्य तथा राजनितिक दलका प्रतिनिधीहरुले गौतमबुद्ध सामुदायिक मुटु अस्पताललाई तिलोत्तमा नगरक्षेत्रभित्र ल्याउनमा आफुहरुको जुनसुकै सहयोग रहने बताएका थिए ।

मानवीय एकताको पर्व छठ : ज्यो. चक्रपाणी डुम्रे( शास्त्री)

छठपर्व नेपाल र भारतका उक्तरीय क्षेत्रमा हिन्दूहरूले मनाउने एक महत्वपूर्ण पर्व हो। यो पर्वमा षष्ठी भगवतीको पूजा अर्चना गरी पुत्र, पति र परिवारको कल्याणको कामना गर्ने गरिन्छ। नेपालको विशेष रुपले तराई क्षेत्रमा श्रद्धा एवं भक्तिपूर्वक यो पर्व मनाइन्छ । यश छठपर्वमा सबै धर्मसमुदायका व्यत्तिहरूले पनि सहभागी हुन्छन् र यो पर्व बिधिबत मनाउछ। पवित्र मनले छठ पर्व मनाउँदा पारिवारिक कल्याण, सन्तानसुख तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ ।भगवान सूर्यलाई प्रत्यक्ष देवता पनि मनिन्छ।

छठपर्वका सन्दर्भमा विभिन्न किम्बदन्ती पाइन्छन् सूर्य पुराणमा वर्णित कथा अनुसार कार्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन हुने छठपर्व सर्वप्रथम अत्रि मुनिकी पत्नी सती अनुसुयाले सुख, समृद्धि र आफ्नो दाम्पत्य प्रेमको निष्ठाका लागि गरेकी थिइन् । सोही समयदेखि यस पर्वको थालनी भएको मानिन्छ । त्यस्तै द्वापर युगको महाभारतकालमा पाण्डव अज्ञात वासमा हुँदा द्रौपदीले आफूहरूको अज्ञात वास सफल होस् भनी कामनाका साथ सूर्यदेवलाई आराधना गरेको महाभारतमा उल्लेख छ ।

ऋग्वेदमा ‘अदित्यो वै तेज ओजो बलं यशश्चक्षः श्रोय आत्मामनः’ उल्लेख छ, जसको अभिप्राय आदित्यमण्डलको अन्तःस्थित सूर्यदेव अधिक प्रेरक, अन्तर्यामी परमात्मा स्वरूप छ तथा सूर्य नै बल, यश, चक्षु स्रोत, आत्मा र मन हो । श्रापबाट पीडित प्रसिद्ध कवि मयुर भट्टले सूर्यको उपासनाबाट सुन्दर कञ्चन शरीर पुुनःप्राप्त गर्नुभएकाले नै त्यहीँदेखि सूर्यको आराधना सुरू भएको मत पनि पाइन्छ । पर्वको विधि चतुर्थीदेखि नै सुरू हुन्छ । चतुर्थीका दिन व्रतालुले शुद्ध शाकाहारी सात्विक भोजन गर्ने गर्छन्, जसलाई अरबा अरबाइन र नहा खाय अर्थात् नुहाएर खानु भनिन्छ ।

पञ्चमीका दिन गोबरले घर–आँगन लिपपोत गरी पवित्र भई दिनभरि उपवास बसेर साँझपख शुद्ध दूधमा खीर पकाई, केरा, मिष्ठान्न, फलफूल इत्यादि प्रसाद चन्द्रमालाई अर्पण गरी व्रतालुले आफू पनि ग्रहण गर्ने गर्दछन्, यसलाई खरना भनिन्छ । षष्ठीका दिन गहुँको पीठो र चामलको पीठोबाट क्रमशः ठकुवा र भुसवा पकाइन्छ र बेलुकी सूर्यास्त हुनुभन्दा अगावै पवित्र जलाशय भएको स्थानमा गई पूजा गरिन्छ । प्रसादका रूपमा ठकुवा, कसार, केरा, उखु मूल परिकार हुन्छ भने अन्य सामग्रीमा विभिन्न फलफूल, मेवा मिष्ठान्न, गेडागुडी, कन्दमूल, नरिवल, सुन्तला, किसमिसलगायतका विभिन्न वनस्पति पनि राखिन्छ । सबै सामग्री तयार भएपछि बाँसबाट बनेको कोनिया, कनसुपती, नाङ्लो, माटोको कुरबार सजाएर ठूलो ढकीमा राखेर नदी, पोखरी वा खोलाको किनारमा गई सबैथोक सजाएर राखिन्छ । व्रत बस्ने कम्मरसम्मको पानीमा बसेर अस्ताउन थालेको सूर्यलाई अर्घ दिन्छन् ।

सप्तमीका दिन बिहान उषाकालमा व्रतालुले पुनः अघिल्लो दिनको क्रम दोहोराउछ्न । सूर्यलाई अर्घ दिँदा परिवारका सदस्यले गाईको दूध चढाउँछन् । ‘ॐ सूर्यायै नमः, ॐ भास्करयै नमः’ को मन्त्रोचारण गरी व्रतालुले सूर्यदेवको आराधना गर्ने गरेको पाइन्छ । षष्ठीको भोलिपल्ट ब्रहृममुहूर्तमा मानिसहरू पूजासामग्री लिएर नदी किनारमा गई स्नान गरी उदाउँदो सूर्यलाई फेरि अर्घ दिएपछि छठ पर्व सकिन्छ ।

छठपर्वले सामाजिक सद्भाव रूप लिइसकेको छ । यस पर्वलाई मानवीय एकताको पर्वका रूपमा पनि लिन सकिन्छ । जुनसुकै जाति र धर्मका आस्थावान्ले छठपर्व एकैसाथ एकै ठाउँमा मनाउन सकिने र आर्थिक अभाव रहेकाले अरुको सहयोगमा भिक्षा मागेर भएपनि छठपर्व मनाउने गरेको पाइन्छ । छठपर्वको मूल सन्देश समन्वय, समावेशी र सादगीपन हो । साथै अस्ताउने र उदाउने दुइटै सूर्यलाई अभिनन्दन गर्नुको अर्थ जीवनमा सुख दुःख, रोदन र हाँसोलाई समान रूपमा र जीवनकै पाटोको रूपमा लिइनु हो ।अस्तु।

(लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद् रूपन्देहीका अध्यक्ष हुन् )

कुकुरहरुमा मोटोपन स्स्वास्थ्य एवं दीर्घपनमा असर

डा. युवराज पन्थ  । शरीरमा अत्यधिक एडिपोज (बोसो) संचितहुने अवस्थालाइ मोटोपन भनिन्छ । जब जनावरको शरीरको वजनभन्दा कम्तिमा २० प्रतिशतभन्दा अधिकहुन्छ, सामान्य रूपमा मोटोपन भनेर परिभाषित गरिन्छ । कुकुरहरुमा अधिकवजन वा मोटोपनले विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ । कुल् जनसन्ख्याको आधा जनसंख्यामा देखिने यो रोग, कुकुरहरु र बिरालोहरूको सबैभन्दाव्याप्तविकार हो ।

एक अध्ययन अनुसार उत्तरी अमेरिकामा कुकुर जनसंख्याको लगभग २५ देखि ३० प्रतिशत कुकुरहरुमामोटोपना देखिएको छ, जसमध्य ४०देखी४५ प्रतिशत कुकुर ५ देखी११ वर्षउमेरका छन् । त्यसै गरि अन्य अध्ययनहरुमा संयुक्त राज्य अमेरिका तथा युकेका आधा कुकुर संख्या मोटोपनाको शिकार बनेको पाइएको छ ।
कुकुरहरुमा मोटोपना निम्ताउने निम्नकारणहरु हुन् :
दैनिक उच्च क्यालोरि भएको खाना सेवन:
आहारामा क्यालोरिको रुपमा लिइएको उर्जा भन्दा त्यस उर्जाको खर्चमा (हींडडुल गरेर, खेलेर) कमिभयो भने, त्यसलाइ सकरात्मक उर्जा सन्तुलन (Positive Energy Balance) भनिन्छ । ५ देखि ११ वर्ष उमेरका कुकुरहरुमा उर्जा आवश्यकता कम हुन्छ, त्यसैले जब उच्च क्यालोरि भएको आहार यि कुकुरहरुलाइ खुवाइन्छ, शरिरको तौल बढ्न गइ मोटोपन बढाउँछ । त्यसैगरि घरमा धेरै कुकुरहरुसंग पाल्दा प्रतिश्पर्धाको भावना विकास भइ, आफुलाइ खानानपुग्ने डरमा भोक नभएपनि धेरै खाने गर्दछन् ।
व्यायामको कमि:
यदि कुकुरले राम्रोसङ्ग खाइरहेको छ तर पर्याप्तशारिरिक कसरतमको कमि छ भने, उर्जा खर्च नहुंदा मोटोपना बढ्छ ।कुकुरहरुको प्रजातिरनस्ल:
केही कुकुर प्रजातिहरू (बीगल, ड्याचन्ड, बक्सर आदि) मामोटोपन व्याप्त समस्याहो । स्वस्थ वजन बनाई राख्न यिनी प्रजातिको लागि उचित आहारहरु सिफारिश गरिन्छ।
उमेरस्
कुकुरको उमेर व्रिद्धि संगै चयापचय Metabolism कम हुन्छ र युवाउमेर जस्तो सक्रियहुंदैन । तसर्थ यो उमेरमायुवाअवस्थामादिइएको जस्तो क्यालोरि युक्तखानाले आवश्यक्ताभन्दा धेरै उर्जा संकलन् हुन्छ र मोटोपना बढाउँछ ।

कुशिङ् डीजिज (Cushing’s Disease):

यो रोग लागेमा कुकुरमा खानाप्रति रुचि धेरै हुने र धेरै खाने हुन्छ जसले गर्दा कुकुर मोटाउने र थाक्ने हुन्छ।

हाइपोथीराइड्रिजम् (Hypothyroidism)
हाइपोथीराइड्रिजम् भएको अवस्थामा कुकुरको शरीरमा थाइरोइड हार्मोनको अपर्याप्त स्तर हुन्छ। थाइरोइड हार्मोनले ऊर्जा नियन्त्रण गर्छ। जब कुकुरले धेरै वजन लिन सक्छ।
वन्ध्याकरण :
वन्ध्याकरण गरिएका कुकुरहरु पहिलेभन्दा हींड्डूल् कम गर्ने र शरिरलाइथोरै मात्रामा क्यालोरि चाहिने भएकोले पुर्ण आहारा दिंदा मोटोपना आउन सक्छ ।

मोटोपनाको प्रभाव:
अत्यधिक बोसोले कुकुरको स्वास्थ्यएवं दिर्घपनमा असर पार्दछ । मोटाइको कारणले छोटो आयुको साथै धेरै स्वास्थ्य जोखिमहरु आइपर्छन । शरीरको बोसो धेरै हुन्छ र शरीरका प्राकृतिक प्रकृयाहरुमा असर पर्दछ । अत्यधिक मोटोपनाले पाचन प्रणाली, श्वासप्रश्वासका अङ्गहरु तथा हड्डिलाई असर गर्दछ । यसको कारणले मधुमेह, ओस्टियोआर्थराइटिस, उच्च रक्तचाप, कमप्रतिरक्षा प्रणाली, सबै प्रकारका क्यान्सर, हृदय रोगको शिकार बन्दछ ।
मोटोपनाहुननदिने उपायहरु :
-आहार : दैनिकआहारको निगरानि । कुकुरले खाने आहारमा पोशक तत्वको सन्तुलन तर क्यालोरि कम हुनुपर्दछ् ।
-अभ्यास: कुकुरलाइ नियमित व्यायाम (स्विमिंग, हिड्ने, आदि) आवश्यक हुन्छ । नियमित व्यायामले क्यालोरी जलाउने सहयोगको साथमा, श्वास तथा रक्तिय प्रणालीको उचित संचार, पाचनमा विकास, मांसपेसिलाइ तन्द्रुस्त राख्न, र कोशिकाहरुमा ओक्सीजन पुर्याउन मद्दत गर्दछ।
ड्ड निर्धारित आहार, व्यायाम र कुनै पनि परिवर्तनको लागिपशु चिकित्सक वा प्राविधिक संग परामर्श गर्नुपर्दछ ।

मोटोपन भएका कुकुरहरुमा क्यान्सर, मधुमेह, हृदय रोग र उच्च रक्तचाप, ढाडको समस्या र अन्य स्वास्थ्य समस्याहरूको विकासको खतरा बढेको छ। त्यसैले आफुले पाल्ने कुकुरहरुको आहारा र शारिरिक व्यायाममा ख्याल राखि यो समस्याको निराकरण गरिनुपर्दछ ।

लेखक प्राविधिक अधिकृत
लुम्बिनि एग्रो ईन्डस्ट्रिज, बुटवल

तिलोत्तामाका सबै सामुदायिक बिद्यालयमा एउटै रंग हुने

    मोहन न्यौपाने / तिलोत्तमा कार्तिक १९ । आफ्नो शिक्षा निर्देशिका तथा शिक्षा नियमावली सार्बजनिक गरिसकेको तिलोत्तमा नगरपालिकामा अहिले बिद्यालयमा एउटै रंग रोगन गर्ने कार्य सम्पन्न हुन लागेको छ । तिलोत्तमा नगरपालिका भित्र भएका सबै विद्यालयको रंग एउटै लगाइने नगरपालिकाका प्रबक्ता सुरेन्द्र श्रीले बताए । अहिले रातो र गाढा पहेलो रंगले सबै स्कुललाई रङ्गइएको छ ।

तिहार लगत्तै सम्पन्न गर्ने तयारि रहेको सबै स्कुलको रंग रोगनको काम सकिएको श्री जन जागृति माध्यामिक बिद्यालयका प्रधानाध्यापक टंक प्रसाद पौडेलले बताए । आधारभूत र मावि गरि ४४ बिद्यालय रहेको तिलोत्तमा नगरपालिकामा रंगरोगनका लागि हालसम्म २३ वटा विद्यालयले सम्झौता गरिसकेका छन् भने बाकि बिद्यालयले कार्तिक महिनासम्म भ्याउने गरि कामगर्ने जनाएका छन्। आफ्नै ठेकेदारीमा विद्यालयले सो काम गराइरहेको र रंगरोगनका लागि अग्रिम सम्झौता विद्यालयले नगरपालिका सामु गर्नुपर्ने प्रबक्ता श्रीले बताए ।

उनले सो रंगरोगनको कार्य भ्याए लगत्तै बालाबिकाशाका लागि मन्टेश्वरी शिक्षालाइ दरिलो बनाउन तथा बालबालिकाको मनोविज्ञान बुझी अध्यापन गराउन २ लाख बराबरको सबै शैक्षिक सामग्री बिध्यलायालाई हस्तान्तरण गरिने बताए । अहिले श्री जन जागृति मावि तिलोत्तमा २ जोगिकुटिको रंगरोगन सकिएको प्रधानाध्यापक टंक पौडेलले तिलोत्तमा सिटीलाइ बताए ।

शुरुभयो एभरेष्ट कप राष्ट्रिय छात्रा भलिवल, उद्घाटन खेलमा आयोजक अघिल्लो चरणमा प्रवेश

बुटवलमा एभरेष्ट कप राष्ट्रिय छात्रा भलिवल प्रतियोगिता बिहीबारबाट सुरु भएको छ । एभरेष्ट माध्यमिक विद्यालय बुटवलको आयोजनामा भएको प्रतियोगिताको पहिलो दिनमा १० वटा खेलहरु भएका छन् ।पहिलो दिनमा भएका खेलबाट विजयी भएका समुह अघिल्लो चरणमा प्रवेश गरेको छ । बिहीबारको खेलमा काभ्रे जिल्ला भलिवल संघलाई आयोजक एभरेष्ट माविले हराएर अघिल्लो चरणमा प्रवेश गरेको छ ।

यस्तै सुदुरपश्चमाञ्चल एकेडेमि कैलालीले रुद्रपुर पिसल्याण्ड भूपु सैनिक रुपन्देहीलाई, जानकी माध्यमिक विद्यालय चितवनले सगरमाथा माविलाई, थ्रीस्टार एकेडेमि काठमाण्डौले वीसडम एकेडेमी कञ्चनपुरलाई हराएर अघिल्लो चरणमा प्रवेश पाएको छ ।त्यसैगरी सिद्धमावि दाङले नवज्योति मावि रुपन्देहीलाई र ज्ञानज्योति मावि बाँकेले प्यारामाउण्ट मावि काठमाण्डौलाई पराजित गरेका छन् । यस्तै न्यू डायमण्ड एकेडेमी काठमाण्डौ र टप्स मावि कास्कीले वाक वोभर पाएर विजयी भएका छन् ।

प्रतियोगिता अन्तरगत विहिबार पहिलो चरणका खेलहरु सम्पन्न भएका तथा दोस्रो चरणका खेलहरुमा शुक्रबार प्रि क्वाटर फाईनल र क्वाटर फाईनलका खेलहरु हुने प्रतियोगिता संयोजक अर्जन घिमिरेले जानकारी दिनुभयो ।प्रतियोगिताको उद्घाटन गर्दै नेपाल भलिवल संघका केन्द्रीय अध्यक्ष मनोरञ्जन शरण शर्माले भलिवल खेलको विकास आशालागे जस्तो नभएकाले यसको विकासमा राज्यले गम्भिरताका साथ सोच्नु पर्ने बताउनुभयो । उहाँले मुलुकमा तीन सरकार भएकाले तीनै सरकारले खेलक्षेत्रको विकासमा योजनाबद्ध भई लाग्नु पर्ने सुझाव दिनुभयो ।

उहाँले भलिवलको विकासका लागि संघका तर्फबाट छात्रा भलिवलका लागि ५० हजार सहयोग गरेको उद्घोष समेत गर्नुभयो ।एभरेष्ट मावि विद्यालय संचालक समितिका अध्यक्ष गमप्रसाद रेश्मीको अध्यक्षतामा भएको उद्घाटन कार्यक्रममा हिसान रुपन्देहीका अध्यक्ष कृष्ण पौडेल, प्याब्सन बुटवल नगर समितिका अध्यक्ष कुलराज शर्मा, विद्यालयका प्रिन्सिपल कृष्ण न्यौपाने, बरिष्ठ सहायक प्रिन्सिपल माधव आचार्य, शिक्षक माधव पौडेल लगायतले भलिवलको विकासमा सबैको सहयोग र सहकार्य आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।

कार्तिक १७ गतेसम्म चल्ने प्रतियोगितामा काठमाडौं, बुटवल, पोखरा, दाङ, धनगढी, नेपालगञ्ज, कञ्चनपुर, चितवन, काभ्रे र रुपन्देहीका गरी १६ समूहले प्रतिस्पर्धा गर्ने छन् । प्रतियोगिताको फाईनल खेल शनिबार हुने छ ।

दीपका विद्यार्थीद्वारा महिला हिंसा विरुद्ध सडक नाटक

कार्तिक–१४, बुटवल। दीप बोर्डिङ हाई स्कूल बुटवल–८, सुख्खानगरको कक्षा १० का विद्यार्थीहरूले बलात्कार र किशोरी माथि हुने यौन हिंसाका विरुद्ध सडक नाटक तथा हस्ताक्षर सङ्कलन अभियान सुरु गरेका छन् । समाजमा बढिरहेको महिला हिंसा र यसले निम्त्याएको समस्यालाई समाधान गर्न महिला हिंसाविरुद्ध सडक नाटक तथा हस्ताक्षर अभियान सुरु गरिएको हो ।

विद्यालय हाताभित्र नाटक प्रदर्शन गर्ने क्रममा विद्यालयका प्राचार्य टीकाराम न्यौपानेले प्mल्यास पेपरमा हस्ताक्षर गरेपछि कार्यक्रमको औपचारिक शुभारम्भ भएको हो । नाटक प्रदर्शन तथा हस्तारक्षर अभियान ४ दिनसम्म चल्ने र त्यसपछि सङ्कलित हस्ताक्षरलाई पदेश नं. ५ का मुख्यमन्त्रीलाई हस्तान्तरण गर्ने कुरा विद्यालयका उपप्राचार्य सुरेन्दकुमार शाक्यले बताउनुभयो ।
कार्यक्रमको पहिलो दिन विद्यार्थीहरूले देवीनगर चौपारी र जेसिजचोकमा सडक नाटक तथा हस्ताक्षर सङ्कलन गरेका थिए भने नाटकमा सारांश थापा, धिरज चौहान, सुजल केसी, सङ्गम खड्का, एलिना शिवाकोटी, प्रशस्त मिश्रा, मधु राना, करुणा भण्डारी, स्नेहा डाला मगर, सुलभ भण्डारी, विनिता बस्याल, सृष्टि पौडेल र सुस्मिता पाण्डेको अभिनय रहेको थियो ।
करुणा थापाद्वारा लिखित नाटकमा महिलालाई यौन हिंसा गर्ने, तेजाब छर्कने र विभिन्न बहानामा गरिने महिला हिंसासम्बन्धी विषयवस्तुलाई समावेश गरिएको छ ।

रुपन्देहीमा भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधि खुवाइदै,छुटेकालाई भोली खुवाउन आग्रह

तिलोत्तमा, १४ कात्तिक । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय रुपन्देहीको आयोजनामा आजदेखि शुरु भै दुइ दिन सम्म चल्ने भिटामिन ए र जुकाको औसधि खुवाउने कार्यक्रम चल्दै छ । जिल्लाका सबै नगरपालिका उपमहानगर गाउपालिका लगायतका टोल-टोलमा ६ महिनादेखि ५ वर्षसम्म उमेरका बालबालिकाका लागि भिटामिन ‘ए’ र एक वर्षदेखि ५ वर्षसम्मका बालबालिकालाई जुकाको औषधि खुवाइएको हो ।

आफ्ना ६ महिनादेखि ५ वर्षसम्म उमेरका बालबालिकालाइ सबैले भिटामिन ए र जुकाको औषधि खुवाई ढुक्क हुन सबैमा जनस्वास्थ्य कार्यालयले आग्रह समेत गरेको छ । यो कार्य भोलि पनि रहने बताइएको छ ।

आँखा सेवा सबैका लागि : प्रथम नेपाली दृष्टि विशेषज्ञ सम्मलेन

काठमाडौं । भर्खरै सम्पन्न प्रथम नेपाली दृष्टि विशेषज्ञ सम्मेलनले आँखा रोगका लागि बिश्वब्यापी रुपमा गर्नुपर्ने काम र चाहिने नीतिका बारेमा कार्यपत्र तयार पारेको छ । काठमाडौंमा सम्पन्न नेपाल दृष्टि विशेषज्ञ संघले आयोजना गरेको सम्मेलनको श्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादबले उद्घाटन गर्दै देशभरका जनतामा आधारभूत श्वास्थ्य पहुँच पुर्याउन सरकार प्रतिबद्ध भएको बताएका थिए।

सम्मेलनमा नेपाल, पाकिस्तान, बंगलादेश, भारत, हङकङ, अस्ट्रेलिया, न्युजिल्याण्ड, आयरल्याण्ड, श्रीलंका र युरोपलगायतका देशका सहभागिहरुले ती मुलुकमा आँखा रोग सम्बन्धी गरीएका नयाँ अनुसन्धान र प्रयोगका बारेमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । सम्मेलनमा डा.कार्ली, डा.प्रकाश अधिकारी, डा.नवीन पौडेल, डा.जोउमि, डा.अमित केसी, डा. पद्मजा रानी , लगायतका बिशेषज्ञहरुले आँखामा लाग्ने बिभिन्न रोग, तिनको उपचार, निदान र आबिष्कार भएका प्रबिधिहरुको प्रयोगका बारेमा जानकारी दिइएको दृस्टी बिशेषज्ञ डा.अमित केसीले जानकारी गराउनुभयो ।

सभापति संजीव मिश्रको अध्यक्षतामा भएको सम्मेलनमा बिसिष्ठ अतिथिको रुपमा डा.रोबेर्ट किन्नर, डा.रामप्रसाद पोख्रेल लगायतको उपस्थिति रहेको थियो । ५ न. प्रदेशका अध्यक्ष समेत रहेका डा अमित केसीले इण्डिपेण्डेण्ट प्राक्टिस इन अप्टोमेट्रि इन नेपाल भन्ने बिषयमा आफ्नो कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । द मल्ल होटल काठमान्डौमा सम्पन्न सो सम्मेलनले नेपलमा भएका आखा रोगि तथा सबै नेपालीमा सुलभ र स्तरिय उपचारको लागि पहुच पुर्याउने लक्ष्य लिएको छ । आखा सेवा सबैका लागि भन्ने मूल नारा सहित अशोज १९ र २० गते सम्पन्न भएको सो सम्मेलन अनुरुप देशभरिका दृस्टी बिशेषज्ञबाट काम भैरहेको प्रदेश ५ का अध्यक्ष केसी बताउछन ।

तिलोत्तमा ७,८,र ९ मा वाशले फोहोर ब्यबस्थापन गर्दै

    मोहन न्यौपाने , तिलोत्तमा । तिलोत्तमा नगरपालिकाको सहयोग र जनसहभागिता वास सहकारी संस्थाको व्यवस्थापनमा तिलोत्तमा न.पा वडा नम्बर ७, ८ र ९ मा असोज २३ गतेदेखि नियमित रुपमा फोहर व्यवस्थापनको कार्य शुरु भैरहेको छ । सम्बन्धीत वडामा फोहर संकलनका लागि सबैको घर टोलमा नियमित रुपमा गाडी आउने व्यवस्था मिलाईएको छ ।

घरबाट निस्कने नसड्ने प्लाष्टिक जन्य, शिशा जन्य र सड्ने फोहरलाई अलग अलग रुपमा वर्गिकरण गरि व्यवस्थीत रुपमा राखि सो फोहोरको ब्यबस्थापन गरिने जनसहभागिता वास सहकारी संस्था तिलोत्तमा रुपन्देहीका हेमराज पौडेलले बताए । वासले हरेक आइतबार सोमबार मंगलबार क्रमश वार्ड न ९, ८ ,७ मा नसड्ने फोहोरमैला र बुधबार बिहिबार अनि शुक्रबार सड्ने फोहोरमैला जम्मा गरि सो को ब्यबस्थापन गर्दै आएको छ ।

तिलोत्तमा नगरपालिकाको केहि वार्ड मा ठेगेदारी ब्यबस्थापनमा फोहोरमैला उठेको छ भने वार्ड न ७, ८, ९ को भने वाशले ब्यबस्थापन गर्ने जनाएको छ ।

- Advertisement -

RECENT POSTS