Wednesday, December 19, 2018

अब भैरहवा-लुम्बिनी सडकपनि सिक्सलेन बन्ने

निर्माण कार्यले तीव्रता लिएको भैरहवा—लुम्बिनी—तौलिहवा सडक आगामी १५ महिनाभित्रै सम्पन्न हुने भएको छ । यो सडकको भैरहवा– विमानस्थल पाँच किलोमिटर ६ लेन, विमानस्थल लुम्बिनी १६ किलोमिटर चार लेन र लुम्बिनी–तौलिहवा २० किलोमिटर दुई लेनमा निर्माण हुँदैछ । ठेकेदार कम्पनीसँग सम्झौता भएको १५ महीनाभित्र यो सडकको दुबैतिर रहेका दुई हजार ६०० रुख काट्ने, माटो भर्ने, कल्भर्ट र नाली बनाउनेलगायतका काम प्रायः सम्पन्न भएका छन् । तीव्र गतिमा काम भइरहेकाले सडक निर्माण (३० महीनाको अवधि) समयसीमाभित्रै सम्पन्न हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

त्यसो भए यो सडक म्याद नथपिकनै निर्धारित समयभित्र काम सक्ने मुलुककै पहिलो नमूना सडक बन्नेछ । भैरहवा–लुम्बिनी—तौलिहवा सडक आयोजनाका प्रमुख राजेश पौडेलले निर्धारित समयमै काम सकेर नमूना बनाउने उद्देश्य राखिएको बताउनुभयो । पौडेलले भन्नुभयो,“ १५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ,अब कल्भर्टको काम सम्पन्न भएपछि २५ प्रतिशत पु¥याउँछौं, बाँकी काम कालोपत्रेमा पर्ने भएकाले समयमै सम्पन्न हुनेमा विश्वस्त छौँं ।”

कूल ४२ किलोमिटर लम्बाइको यो सडकको सबै ठेक्का भारतीय निर्माण कम्पनी गाभर कन्स्ट्रक्सनले लिएको छ । उक्त कम्पनी भारतमा राम्रो काम गर्ने ठूलो प्रतिष्ठित कम्पनी हो । आयोजना प्रमुख पौडेलले ठूलो र अनुभवि कम्पनीका कारण काममा समस्या नआएको स्वीकार गर्नुभयो । साधन, स्रोत र जनशक्तिका लागि यो कम्पनीलाई कुनै पनि समस्या नभएकाले पनि काममा प्रगति देखिएको बताइएको छ । निर्माण कम्पनीले तोकिएको अवधि भन्दा ६ महीनाअघि नै काम सम्पन्न गर्ने दाबी गरेपनि गुणस्तर खस्किने गरी हतार गर्न नदिने आयोजना प्रमुख पौडेलले बताउनुभयो । दीपावली र छठका कारण काममा केही दिन सुस्तता आए पनि छठ लगत्तै ग्राभेलिङ सकेर कालोपत्रेको प्रक्रियामा जाने तयारी छ । करीब दुई अर्ब लगानीमा निर्माण भइरहेको यो सडक सन् २०२० को जुलाई १९ भित्र निर्माण सक्नुपर्ने सम्झौता छ ।

कूल २४ किलोमिटरमध्ये भैरहवा—विमानस्थल ६ लेन सडकको ढाँचा बुटवल—बेलहिया ६ लेन सडकको भन्दा फरक छ । यो सडकमा डिभाइडर क्षेत्रमा हरियाली हुनेछ । तर, सडकभित्रको दुबै छेउमा रुख रोप्ने योजना छैन । सडक बाहिर भने ६ हजार रुख रोप्ने योजना रहेको बताइएको छ । विमानस्थल– लुम्बिनी खण्ड र लुम्बिनी—तौलिहवा खण्डमा पनि बीचमा रुख रोपेर हरियाली बनाउने योजना छ । मुलुकमा सञ्चालित अन्य आयोजनाको काम निकै सुस्त भएका कारण जनताले सास्ती भोगिरहेका बेला भैरहवा—लुम्बिनी—तौलिहवा सडकको काम तीव्र गतिमा भइरहेको प्रति यस क्षेत्रका पर्यटन व्यावसायी खुशी छन् ।

व्यवसायीहरुले मुग्लिन—नारायणगढ तथा बुटवल—भैरहवा सडक विस्तारका कारण लामो समय पर्यटन व्यवसाय प्रभावित भएको भन्दै यो सडक छिटो सक्न आयोजना प्रमुखलाई पटक/पटक ज्ञापनपत्र समेत बुझाएका थिए । सडक निर्माण यही गतिमा अघि बढे लुम्बिनीको पर्यटन फस्टाउने विश्वास पर्यटन व्यवसायी हेमबहादुर विष्टको छ ।भैरहवादेखि लुम्बिनी पुग्ने सडक साँघूरो र अव्यवस्थित हुदा बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी आएका पर्यटक सडकको दूरावस्था देख्दा खिन्न भएर फर्किने गरेका थिए ।

सडककै कारण स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकले सास्ती भोग्देै आएका थिए । भैरहवामा निर्माणाधीन गौतमबुद्ध विमानस्थलको काम अन्तिमचरणमा पुग्नु र भैरहवा—लुम्बिनी सडक ६ र ४ लेनमा विस्तार हुुनुले यहाँको पर्यटन प्रबद्र्धनमा आशा पलाउन थालेको महसुस ब्यबसायीहरुले गरेका छन् ।

मानवीय एकताको पर्व छठ : ज्यो. चक्रपाणी डुम्रे( शास्त्री)

छठपर्व नेपाल र भारतका उक्तरीय क्षेत्रमा हिन्दूहरूले मनाउने एक महत्वपूर्ण पर्व हो। यो पर्वमा षष्ठी भगवतीको पूजा अर्चना गरी पुत्र, पति र परिवारको कल्याणको कामना गर्ने गरिन्छ। नेपालको विशेष रुपले तराई क्षेत्रमा श्रद्धा एवं भक्तिपूर्वक यो पर्व मनाइन्छ । यश छठपर्वमा सबै धर्मसमुदायका व्यत्तिहरूले पनि सहभागी हुन्छन् र यो पर्व बिधिबत मनाउछ। पवित्र मनले छठ पर्व मनाउँदा पारिवारिक कल्याण, सन्तानसुख तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ ।भगवान सूर्यलाई प्रत्यक्ष देवता पनि मनिन्छ।

छठपर्वका सन्दर्भमा विभिन्न किम्बदन्ती पाइन्छन् सूर्य पुराणमा वर्णित कथा अनुसार कार्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन हुने छठपर्व सर्वप्रथम अत्रि मुनिकी पत्नी सती अनुसुयाले सुख, समृद्धि र आफ्नो दाम्पत्य प्रेमको निष्ठाका लागि गरेकी थिइन् । सोही समयदेखि यस पर्वको थालनी भएको मानिन्छ । त्यस्तै द्वापर युगको महाभारतकालमा पाण्डव अज्ञात वासमा हुँदा द्रौपदीले आफूहरूको अज्ञात वास सफल होस् भनी कामनाका साथ सूर्यदेवलाई आराधना गरेको महाभारतमा उल्लेख छ ।

ऋग्वेदमा ‘अदित्यो वै तेज ओजो बलं यशश्चक्षः श्रोय आत्मामनः’ उल्लेख छ, जसको अभिप्राय आदित्यमण्डलको अन्तःस्थित सूर्यदेव अधिक प्रेरक, अन्तर्यामी परमात्मा स्वरूप छ तथा सूर्य नै बल, यश, चक्षु स्रोत, आत्मा र मन हो । श्रापबाट पीडित प्रसिद्ध कवि मयुर भट्टले सूर्यको उपासनाबाट सुन्दर कञ्चन शरीर पुुनःप्राप्त गर्नुभएकाले नै त्यहीँदेखि सूर्यको आराधना सुरू भएको मत पनि पाइन्छ । पर्वको विधि चतुर्थीदेखि नै सुरू हुन्छ । चतुर्थीका दिन व्रतालुले शुद्ध शाकाहारी सात्विक भोजन गर्ने गर्छन्, जसलाई अरबा अरबाइन र नहा खाय अर्थात् नुहाएर खानु भनिन्छ ।

पञ्चमीका दिन गोबरले घर–आँगन लिपपोत गरी पवित्र भई दिनभरि उपवास बसेर साँझपख शुद्ध दूधमा खीर पकाई, केरा, मिष्ठान्न, फलफूल इत्यादि प्रसाद चन्द्रमालाई अर्पण गरी व्रतालुले आफू पनि ग्रहण गर्ने गर्दछन्, यसलाई खरना भनिन्छ । षष्ठीका दिन गहुँको पीठो र चामलको पीठोबाट क्रमशः ठकुवा र भुसवा पकाइन्छ र बेलुकी सूर्यास्त हुनुभन्दा अगावै पवित्र जलाशय भएको स्थानमा गई पूजा गरिन्छ । प्रसादका रूपमा ठकुवा, कसार, केरा, उखु मूल परिकार हुन्छ भने अन्य सामग्रीमा विभिन्न फलफूल, मेवा मिष्ठान्न, गेडागुडी, कन्दमूल, नरिवल, सुन्तला, किसमिसलगायतका विभिन्न वनस्पति पनि राखिन्छ । सबै सामग्री तयार भएपछि बाँसबाट बनेको कोनिया, कनसुपती, नाङ्लो, माटोको कुरबार सजाएर ठूलो ढकीमा राखेर नदी, पोखरी वा खोलाको किनारमा गई सबैथोक सजाएर राखिन्छ । व्रत बस्ने कम्मरसम्मको पानीमा बसेर अस्ताउन थालेको सूर्यलाई अर्घ दिन्छन् ।

सप्तमीका दिन बिहान उषाकालमा व्रतालुले पुनः अघिल्लो दिनको क्रम दोहोराउछ्न । सूर्यलाई अर्घ दिँदा परिवारका सदस्यले गाईको दूध चढाउँछन् । ‘ॐ सूर्यायै नमः, ॐ भास्करयै नमः’ को मन्त्रोचारण गरी व्रतालुले सूर्यदेवको आराधना गर्ने गरेको पाइन्छ । षष्ठीको भोलिपल्ट ब्रहृममुहूर्तमा मानिसहरू पूजासामग्री लिएर नदी किनारमा गई स्नान गरी उदाउँदो सूर्यलाई फेरि अर्घ दिएपछि छठ पर्व सकिन्छ ।

छठपर्वले सामाजिक सद्भाव रूप लिइसकेको छ । यस पर्वलाई मानवीय एकताको पर्वका रूपमा पनि लिन सकिन्छ । जुनसुकै जाति र धर्मका आस्थावान्ले छठपर्व एकैसाथ एकै ठाउँमा मनाउन सकिने र आर्थिक अभाव रहेकाले अरुको सहयोगमा भिक्षा मागेर भएपनि छठपर्व मनाउने गरेको पाइन्छ । छठपर्वको मूल सन्देश समन्वय, समावेशी र सादगीपन हो । साथै अस्ताउने र उदाउने दुइटै सूर्यलाई अभिनन्दन गर्नुको अर्थ जीवनमा सुख दुःख, रोदन र हाँसोलाई समान रूपमा र जीवनकै पाटोको रूपमा लिइनु हो ।अस्तु।

(लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद् रूपन्देहीका अध्यक्ष हुन् )

भाइटिकाको तयारि सबैतिर , टिकाको साइत ११ बजेर ५५ मिनेटमा

तिहारको रौनक उत्कर्षमा छ । इन्द्रेणीको सातै रङ्गको प्रतिक टिका, कहिल्यै न अोइलाउने सुपारी फुलका मालाहरु, अमिलो रसिलो भोगटे तथा बिमिरो लगायतका फलहरु, झिलीमिलि बत्तिहरु अनि झिल्केमिल्के कागज, कपडा तथा प्लाष्टिकबाट बनेका तोरणका सजावटहरु ।

भाईटिकाको उत्तम साइत ११ बजेर ५५ मिनेटमा रहेको छ । यस शुभ साइतमा दाजू-भाइहरू पश्चिम मुखासन भर्इ बस्ने तथा दिदीबहिनीहरू पूर्वाभिमूख भर्इ दाजू-भाइहरूलार्इ टिका लगार्इ शुभाशिष दिर्इ शुभ सगून ख्वाउनु उत्तम हुन्छ ।

काग, कुकुर, गाई, गोरु सबैलाई पूजा गरियो अाजको पालो दाजुभाईको पूजा गर्ने । स्वागत छ दाजू-बहिनी, दिदि-भाइहरूको अात्मिय चाड ‘भातृद्वितिया’ अर्थात् ‘भाईटिका’मा । निधार रङ्गाउने हातहरु छन् या रङ्गाएका यादहरु मात्र छन् या अलि फरक मेसो छ यस वर्ष ? जे छ, जहाँ हुनुहुन्छ अनि जे गर्दै हुनुहुन्छ भाईटिकाको यस पावन दिनको कृपाले सबै दिदी-बहिनी दाजू-भाइको कल्याण होस् ।

यमपञ्चकको पाँचौ तथा अन्तिम दिन “भाइटिका” । विहान सबेरैदेखि घर-घरमा चहलपहल शुरुभइसक्यो होला, दिदीबहिनीहरु दाजूभाइलाई टिका लगाउन माईती पुगिसक्नुभयो होला भने कतिजना दाजुभाई आउने प्रतिक्षा र हर्षमा टिका लगाउने चाँजोपाँजो पो मिलाउँदै हुनुन्छ कि ?

सप्तरङ्गी टिकाहरु, कहिल्यै नओईलाउने मखमली अथवा सुपारी फूलको माला, सेलरोटी, अनर्सा, मिठा स्वादिला चकलेट, काजू, किसमिस, नरीवल, छोहडा, मिठार्इ, मरमसाला लगायतका खानेकुराहरुसहित आज दिदीवहिनीले दाजूभाइको पूजागर्ने चलन छ ।

भाइटिकाका विषयमा एउटा अत्यन्त प्रचलित जनउक्ति रहेको छः एकपटक एकजना चेलीले आफ्नो दाजूलाई टिका लाउँदैगर्दा यमराजको दूत उनको दाजूलाई लिन आईपुग्दछ । यमदूतका अनुसार उनको दाजुको उमेर पुगिसक्यो अनि अब उनको मृत्यू निश्चय छ । ति चेलीले यमदूतलाई टिकाटालो नसकुन्जेलसम्म पर्खिन भन्छिन र टिकाटालोका क्रममा यमदुतलाई पनि सँगै राखेर टिकाटालो अनि पूजा गर्दछिन् । यसरी चेलीको श्रद्धा अनि सम्मानबाट खुशीभएका यमदुतले प्रसन्न भएर चेलीलाई वरदान माग्न भन्दा उनले मेरा दाजूलाई नलग्नु भनेर वरदान माँगेर बचाएको अर्थात् चेलीको मायाले दाजूभाइको मृत्युसमेत टर्दछ भन्ने जनविश्वास रहेको छ ।

यमराजले पनि आफ्नो बहिनीसँग यमपञ्चकको पाँचौ दिन टिका लाउँदा बहिनीले वरदानस्वरुप हरेक वर्ष दाजूलाई यसैगरि टिका लगाउन र पुज्न पाँउ भन्ने कुरा मागेकाले भाइटिकाको चलन चलिआएको किंवदन्ति रहेको छ ।

दिदी-बहिनीले पान, सुपारी, नरिवल या मिठाई लगायतका कुराहरु दिएर दशैं पश्चातनै दाजूभाइलाई भाइटिकाको निम्तो दिने चलन छ । यसरी निम्तो पाएका दाजूभाइहरु भाइटिकाको  दिन दिदीवहिनीसंग टिका लगाउँदछन् । टिका लगाउनुपूर्व दिदीबहिनीले दाजूभाइलाई विशेष पूजा गर्नकालागि भूँर्इमा चकटि अोछ्याएर बसेको ठाँउ वरिपरि कलशमा तेल-पानी राखेर हरियो दूवोबाट पातलो धारा बगाउँदै पाँचपटक अथवा सात पटक घुमेर घेर्ने कार्यबाट पूजा प्रारम्भ गरिन्छ । त्यसपश्चात् अक्षता, फूल, चन्दन, धानलार्इ भूटेर तयार भएको लाभा छर्कदैं कलशको पानीलाई दुबोले अभिसेषगर्दै पूजा गर्दछन् । यमराजको प्रतिक मानेर विमिरा (एक प्रकारको ठूलो कागति प्रजातिको फल) को पूजा गरिसकेपछी, दैलोमा ओखर राखेर ढुङ्गाको लोहोरोले फूटाई ढोका ढ्याप्प लगाएर काललाई छेक्ने चलन छ । कहिल्यै नओइलाउने मखमली अथवा सुपारी फूलको माला, सदैव हरियो रहने दुबो अनि सयपत्रीको माला लगाएर आफ्ना दाजूभाइको आरोग्य अनि दिर्घायूको कामनागर्ने चलन छ ।

शिरमा तोरिको तेल लगाएर दाजुभाईको कपाल कोरेर अनि सप्तरङ्गी टिका लगाईदिएपछि दाजुभाईले पनि दिदीवहिनीलाई टिका लगाईदिन्छन् । सप्तरङ्गी टिकाको कला एकअर्काको निधारमा सप्रेम लगाइसकेपछी दिदीबहिनीहरु आफ्नो गक्ष अनुसारको फलफूल, नैवेध, मरमसला दाजुभाईलाई प्रदान गर्दछन भने दाजुभाइले पनि आफ्नो गक्ष अनुसारको दक्षिणा या अन्य उपहारहरु दिदीवहिनीको पाउमा राखेर ढोग्दछन् ।

भाइटिकाको दिन अधिकांश निधारहरु सप्तरङ्गी हुन्छन्, दिदीवहिनी नभएकाहरुले कसैलाई दिदीबहिनी मानेर या मठ मन्दिरमा अनि काठमाण्डौको रानी पोखरीमा गएर टिका लगाउने अनि सामूहिक भाइटिकामा जाने चलन पनि छ ।

भाइटिकाको दिन लामो समयदेखि भेटघाट नभएका दाजूभाइ तथा दिदीबहिनीको आज भेटघाट हुँदैछ । आपसमा माया अनि सद्भाव साटासाट हुँदैछ । नेपाल, भारत, भुटान, म्यानमार अनि थाइल्यान्डमा समेत यस चाडको आ-आफ्नै तरिकाले मनाउने चलन छ । भातृत्व अनि आत्मियताको आजको दिन साँच्चैनै अत्यन्त महत्वपूर्ण र रमाईलो हुन्छ । यस महान पर्व तिहारको अाज पाँचौ दिन यमपञ्चकको औपचारीक अन्त्य हुँदैछ । दशैंलाई विस्तारै विदा गरेर तिहारको रमाईलोमा लुटपुटिदै गर्दा तिहारको झटपट विदार्इले साह्रै नरमाईलो पनि हुन्छ । पर्वीय विदाहरू सक्किएर अब विद्यालयहरू सूचारु हुन्छ, कार्यलयमा पनि नियमित दैनिकीका कामकाजले अाफ्नो गति लिनथाल्दछ । हिउँदका छोटा दिनहरु हुर्किंदै गएर न्यानो कपडा अनि तातो खानपान समेत प्राथमिकतामा पर्न थाल्दछ

काग, कुकुर, गाई, गोरु अनि देउँसे भैलेकाका आर्शिवाद हामीलाई लागोस्, वर्षभरि खुशीका प्रकाशहरु आँगनमा फैलिरहोस अनि माया प्रेम अनि सहभाव गहिरिँदै जाओस् ।

तरुण एकतामा विशेष जोड नेपाल तरुणदलको शुभकामना आदानप्रदान

नेपाल तरुण दल रुपन्देही क्षेत्र नम्बर २ को आयोजना र तरुण दल वडा नम्बर ४ बुटवलको सह आयोजनामा शुभदिपावली तथा छठ पर्व २०७५ को अवसरमा शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रम गरेको छ । कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै पुर्व राज्य मन्त्री तथा नेपाली काग्रेस रुपन्देहीका सभापती अब्दुल रज्जाकले दिपावली शब्द जस्तै हरेका नागरीकको घर घर मा उज्यालो छर्न सफल हुने बताएका थिए । उनले उज्यालो पर्वको रुपमारहेको दिपावलीले वास्तवमा नै हरेक नेपालीको घर घर मा उज्यालो को प्रतिको रुपमा लक्ष्मीले बास गर्न सफल हुने विश्वास व्यक्त गरे । कार्यक्रममा नेपाली काग्रेस जिल्ला सचिव रामकृष्ण खाँणले दिपावली, छठ पर्वको शुभकामना दिदै सबैको घर घर मा लक्ष्मीको बास अुने अपेक्षा व्यक्त गरे ।
कार्यक्रममा नेपाल तरुण दल रुपन्देही क्षेत्र नम्बर २ का सभापती हसन्त लामाले सबैलाई एकता, भाई चाराको पर्वको रुपमा विकास भएको दिपावलीको शुभकामना दिदै तरुण एकतामा विशेष जोड दिएकाथिए । कार्यक्रममा देवदह नगरपालिकाका मेयर हिरा बहादुर खत्री, बुटवल उवासंघका पुर्व अध्यक्ष महेशमान सिंह, नेपाली काग्रेस बुटवल नगर सभापती खेलराज पाण्डे, तरुण दल पुर्व जिल्ला सभाती चिरन्जीवी जोशी लगायतका नेताहरुको सहभागीता रहेको थियो ।

कार्तिक १९ देखि २५ गते सम्मको राशिफल

ज्यो पण्डित चक्रपाणि डुम्रे शास्त्री
मेष –
यो साता अनुकूल बन्नुका साथै प्रयत्न गर्दा लक्ष्य पूरा हुनेछ। प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई तह लगाउन सकिनेछ। व्यापारमा फाइदा होला। कामले अरूलाई आकर्षित गर्न सकिनेछ। अप्ठ्यारा चुनौतीहरूलाई पन्छाउने समय छ। रोकिएका धेरै काम बन्नेछन्।
वृष –
यो साता मध्यम छ।काममा बाधा र चुनौती देखिनेछन्। अरूको स्वार्थमा उपयोग भइनेछ, सजग रहनुहोला।साताको मध्यबाट व्यवसायबाट सोचेको लाभ मिल्नेछ। अरूको मन जितेर लाभ उठाउन सकिनेछ। मिहिनेतले नाम, दाम र इनाम दिलाउनेछ।
मिथुन –
रोकिएको काम बन्नुका साथै नयाँ काम सुरु हुनेछ। सुखदुःखमा साथ दिनेहरू भेटिनेछन्। ईर्ष्या गर्नेहरूले सताउनेछन्।आँट गर्न नसक्दा काममा पछि परिनेछ। अप्रिय समाचारले मन भारी हुनेछ। तापनि सप्ताहान्त अनुकूल देखिन्छ। मिहिनेत गर्दा पहिलेका कमजोरीमा सुधार ल्याउन सकिनेछ।
कर्कट –
प्रारम्भमा खर्च बढ्नुका साथै अर्थ अभावले सताउन सक्छ। काम बिग्रने डरले पनि सताउनेछ। बुधबारपछि शुभचिन्तकहरूले साथ दिनेछन् भने मिहिनेत गर्दा आँटेको काम बन्नेछ। अझ सप्ताहान्तमा सहयोगीहरू जुट्नाले मनग्गे फाइदा उठाउन सकिनेछ।
सिह –
साताको प्रारम्भमा रमाइलो पारिवारिक जमघटका बीच स्वादिष्ट खानपानको आनन्द प्राप्त हुनेछ। प्रेममा सफलता मिल्नेछ । फजुल खर्च बढ्नुका साथै वादविवादमा परिने सम्भावना छ। अवसर प्राप्त भए पनि आफ्नैले काम बिगार्न सक्छन्। तापनि, बुधवारपछि शुभचिन्तकहरू सहयोगले स्थितिमा सुधार आउनेछ।
कन्या –
साताको सुरुमा विशेष अवसर जुट्नुका साथै मनग्गे आम्दानी हातलागी हुनेछ। यद्यपि बुधबार पछि अर्थ अभावले चिताएको काममा बाधा पुग्नेछ। तर टाढाका साथीसँग सम्बन्ध विस्तार गर्न सकिनेछ। विशिष्ट व्यक्तिहरूसँग निकटता बढ्न सक्छ। रमाइलो जमघटमा सहभागी भइनेछ।
तुला–
आफन्त र साथीभाइबाट काममा सहयोग मिल्नेछ। प्रतिष्ठित काम गर्ने अवसर प्राप्त हुनेछ। पदासीन व्यक्तिसँग निकटता बढ्नेछ। लगनशीलताले कीर्तिमानी दिलाउन सक्छ। आम्दानीका स्रोतहरू बढ्नेछन् भने मनग्गे धन संग्रह हुनेछ। पछिसम्म फाइदा हुने काम सुरु गर्ने अवसर प्राप्त हुनेछ।
वृश्चिक–
आँटले काम बन्नेछन् भने मिहिनेतले जीवनशैलीमा परिवर्तन ल्याउन सकिनेछ। दिगो फाइदा हुने काम प्राप्त हुनेछ। पारिवारिक भेटघाटले मन प्रफुल्लित हुनेछ। बुधवारपछि काम, दाम र स्वास्थ्यमा बाधा हुने देखिन्छ। दाम्पत्यमा पनि असमझदारी बढ्न सक्छ।
धनु –
यो साता उत्तम छ ।रोकिएको काम बन्नुका साथै चिताएका काम सम्पादन गर्न सफल भइनेछ। सहयोगीहरूले मनग्गे फाइदा दिलाउनेछन्। बुधवारपछि पारिवारिक असमझदारीले काममा बाधा होला। अरूले आफ्ना कमजोरीको फाइदा उठाउन सक्छन्। बुद्धिको उपयोगले काम लिने कोसिस गर्नुहोला।
मकर–
नियमित काममा बाधा पुग्न सक्छ। ईर्ष्या गर्नेहरू बढ्नेछन् भने काम गरेर पनि जस नपाइने समय छ। अरूका लागि समय खर्चनुपर्ला। मित्रहरूको सञ्जाल फराकिलो हुनुका साथै कीर्तिमानी काम गर्ने अवसर पनि प्राप्त हुनेछ। नियमित काम बन्नाले मनग्गे आम्दानी हुनेछ।
कुम्भ–
प्रियजनसँगको भेटघाटले दिनहरू रमाइलो रहनेछ। लगनशीलताले राम्रै फाइदा दिलाउनेछ। विशेष उपहार प्राप्त हुने समय छ। रमाइलो यात्राका बीच आतिथ्यपूर्ण सम्मान पाइएला।तर सप्ताहान्तमा काम बन्नाले नाम, दाम र इनाम प्राप्त हुन सक्छ।
मीन –
तपाईंको लागि यो साता मध्यम छ। अनावश्यक खर्च बढ्न सक्छ। तापनि बुधवारदेखि पहिलेका कमजोरीलाई सुधार गर्न सकिनेछ। चुनौतीहरू पार लाग्नेछन्। बुद्धिको उपयोगले गुमेको प्रतिष्ठा प्राप्त हुनेछ। नयाँ काम प्रारम्भ हुनेछ । पुराना समस्या समाधान हुनेछन् ।

सुरु भयो तिहारको रौनक, कसरी मनाईन्छ तिहारका पाँच दिन ?

ज्यो.चक्रपाणी डुम्रे ( शास्त्री)। नेपालीहरूको दोस्रो महान चाड तिहार कार्तिक कृष्णत्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म जम्मा पाँच दिन मनाइन्छ ।पौराणिक कथन अनुसार सूर्यकी पुत्री यमुनाले आफ्नो दाजु यमराजलाई कार्तिक कृष्ण पक्षको त्रयोदशीदेखी शुक्ल पक्षको द्वितीया सम्म घरमा राखी विभिन्न कन्दमुल फलफूल खुवाएर प्रसन्न पारी आफ्नो मनोकामना पुरा गरेको संस्मरण स्वरूप पाँच दिन सम्म यो चाड मनाइदै आएको भन्ने भनाइ छ।पाँचै दिन यमराजको पूजा गरिने भएकाले यमपञ्चक भनिएको हो।यि पाँच दिनमा कागपूजा,कुकुरपूजा,गाईपूजा,गोबर्द्धनपूजा र भाई पूजा गरी रमाइलो सङ्ग तिहार मनाइने गरिन्छ ।

पहिलो दिन :
यमपञ्चकको पहिलो दिनलाई काग तिहार भनिन्छ। पशुपंक्षीलाई पनि श्रद्धा गर्ने धार्मिक मान्यता अनुरुप काग तिहारको प्रचलन चलेको हो । काग अत्यन्तै चलाखी प्राणी हो । कागलाई यमराजको दूत र सन्देस वाहकको रुपमा मानिन्छ। यसले मानिसको उमेर सकिएको खबर यमरजकहाँ चाडै पुर्याउन नसकोस भनेर कागलाई घरघरमा मीठो मीठो खानेकुरा काक बलिका रुपमा दिई खुसी पारिन्छ । कागले वातावरणका फोहोर खाएर सफा राख्न सहयोग पुर्याउछ । कागले अन्नबालीमा लान्ने किरा फटयांग्रा पनि खान्छ । त्यसैगरी यस दिन साझ मूल द्वारमा यमदीप बाल्नाले मृत्युदेव पनि खुसी हुन्छन् र अल्पायुमा मृत्यु हुदैन भन्ने विश्वास रहेको छ ।

दोस्रो दिनः
द्रोस्रो दिनलाई कुकुर तिहार अर्थात् नरकचतुर्दशी पनि भनिन्छ ।यो दिन नरकका राजा यमराजको दूत मानिने इमानदार प्राणी कुकुरको पूजा गरिन्छ।यो अन्यन्तै गुणवान र विश्वासी प्राणी मात्र नभई, घरमा चोरी डकैती हुन बाट बचाउने ,बाटो देखाउने, चोर पत्ता लगाउने आदि गुणहरू भएको प्राणी हो ।यस दिन कुकुरलाई माला लगाई मीठा मीठा खानेकुरा दिई यमदूत कुकुरको पूजा गरि यमराजको सम्मान गरिन्छ । त्यस दिनलाई नरक चतुर्दशी पनि भनिन्छ। त्यसैगरी यस दिन सबै पाप नाश गर्न तथा नरकलाई प्रसन्न पार्न नर्के नुहाइन्छ। नुहाइसकेपछि दीपदान गर्ने तथा आलसको बोट बालेर आगो तापिन्छ। यसो गर्दा नरकमा जानु पर्दैन भन्ने मान्यता छ। यस दिनमा लक्ष्मीले तेलमा निवास गर्छिन । त्यस दिन शरीरमा तेल लगाउनाले वर्ष भरी धनको कमि हुदैन भन्ने मान्यता छ ।

तेस्रो दिनः त्यसैगरी तेस्रो दिन औंशीको दिन हो । जसलाई गाई तिहार भनिन्छ। यसदिन लक्ष्मीको प्रतीकका रुपमा गाईको पूजा गरिन्छ।। गाईलाई मानिसको दोस्रो माता मानिन्छ। गाईको दूध अत्यन्त पौष्टिक हुन्छ। बिरामीका लागि पनि उपयुक्त गाईको दूधबाट बन्ने दही, घिउ आदि पनि उत्तिकै पौष्टिक हुन्छन् । गाईको गहुँत तथा गोबर पनि उत्तिकै पवित्र मानिन्छ। शरीर शुद्धिका लागि आवश्यक पञ्चगव्य गाईकै दूध, दही, घिउ, गहुँत र गोबर मिसाएर बनाइन्छ । पञ्चामृतमा पनि मह तथा सख्खरका अतिरिक्त अरू तीन चीज गाईकै दूध, दही तथा घिउ मिसाइन्छ । गाईको मलले माटोको र्ऊवरा शक्ति बढाउँछ त्यसैले पनि कृषकहरू गाई पाल्छन् ।

हिन्दू जीवन पद्धतिमा गाईको अभावमा दैनिक कार्यहरू चलाउन सकिँदैन । यसरी हरतरहले फाइदा दिने गाईप्रति कृतज्ञता ज्ञापन गर्न यो दिन गाईको पूजा गरिन्छ।गाई नेपालीको राष्ट्रिय जनावर पनि हुन् ।आयुर्वे्दिक शास्त्र अनुसार गोमूत्र र गाईको दुधघ्यू बाट अनेकौं औषधि बनाउन सकिन्छ ।गाईलाई सिङ र खुरमा तेल लगाई जिउभरी चामलको पिठोको छाप लगाएर सिंगारिन्छ र निधारमा टीका घाटीमा माला लगाई मीठा मीठा अन्न एवं घास खान दिईन्छ ।

रात्रीमा धन दौलतकी देवी लक्ष्मीको पूजाआजा गरिने भएकाले लक्ष्मी पूजा पनि भनिन्छ ।लक्ष्मीविनाको मानव जीवन कल्पना सम्म पनि गर्न सकिदैन ।धनकी अधिष्ठात्री र माता लक्ष्मीले पूर्ण ऐश्वर्य र आन्तरिक समृद्धि प्रधान गर्द्छिन्। यस दिन हरेक घरघरमा झिलिमिली वत्ती बाली घरलाई सिंगारिएको हुन्छ। लक्ष्मी आउछिन् भनेर मूल ढुकुटी बाट गेट सम्म लक्ष्मीका पाइला बनाउने र साँझमा लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ ।समूहमा जम्मा भएर देउसी भैलो खेल्ने पनि गरिन्छ ।

चौथो दिनः
चौथो दिनलाई गोरूपूजा ,गोबर्द्धन पूजा भनिन्छ ।धर्मिक मान्यता अनुसार इन्द्रले पानी पारेर हाहाकार पारेको अवस्थामा भगवान श्रीकृष्णले कान्छी औलाले गोवर्द्धन पर्वतलाई उचालेर गोपाल जाति ग्वालाअरूको संरक्षण गरेका थिए ।यसैको स्मरणमा गोवर्द्धन पर्वतलाई पूजा गरिन्छ ।वर्षभर हलो र गाडा तानेर उपकार गर्ने गोरूलाई सिंगारेर पूजा गरिन्छ ।गोबरको थुप्रोलाई पर्वतबनाई पूजा गरिन्छ। यस दिन नेवारी समुदायमा म्हपूजा पनि गरिन्छ ।आफ्नो शरीर वा आत्माको पूजा गरि मीठा मीठा परिकार बनाई खाने परम्परा छ। यो दिन मान्छेले आफैंलाई सम्मान गर्ने र आत्मा सन्तुष्ट गरि आत्मा को पूजा गर्दछ्न।यसै दिनलाई नेपाल संवतको आरम्भ दिन पनि मानिन्छ । नेवाहरूको नयाँ वर्ष पनि हो । ने. सं.को प्रारम्भ इ. सं.८८० बाट सुरु भएको हो । अहिले ने. सं. ११३९ सुरु हुदैछ ।नेवार हरूको सम्पुर्ण चाडपर्वहरु नेपाल संवतको पात्रोअनुसार नै मनाइन्छ ।

पाचौं तथा अन्तिम दिनः तिहारको पाँचौ दिन महत्वपूर्ण र अन्तिम दिन हो यस दिन दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई टीका लगाइदिन्छन् । यस दिन दिदीबहिनीले यम–यमुनासँगै यमदूत,सूर्य तथा अष्टचिरञ्जीवीको पूजा गरेर त्यसको प्रसाद दाजुभाइलाई लगाइदिने धार्मिक विधान छ । यस दिनमा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई उत्तम साइतमा सुस्वास्थ्य ,प्रगति र दीर्घायुको कामना गर्दै पूजा गर्छन् । निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाई गलामा मखमली, दुबो,सयपत्री,र गोदावरीको माला लगाइदिन्छ्न् ।घरको मूल ढोकाको संघारमा ओखर फोरेर आफ्ना दाजुभाइको शत्रु हटुन् भन्ने कामना गर्दछ्न् ।टीका लगाईदिनुपूर्व दाजुभाइलाई तेल र पानीको घेरा भित्र राखी यमराजबाट सुरक्षित पारेको मान्दछ्न् ।

तिहारमा लगाइदिने टीकाको सङ्केत यस प्रकार छ–ः
राता–मंगलको सुचक
सेता–शान्तिको सुचक
पहेँला– दीर्घायुको सुचक
निलो –निरोगिताको सुचक
हरियो –बौद्धिकताको सूचक र अन्य दुई आफ्नो परम्परा अनुसार लगाइदिने भएकाले समृद्धि सुचक मानिन्छ ।

तिहार पर्वको दीपावली महत्त्वपूर्ण विशेषता हो। दीपावली दीपको पर्व हो,उज्यालोको पर्व हो । हामीले बाहिर घर, गल्ली ,कोठा ,मन्दिर ,बाटो सबैतिर दीप त बाल्छौ नै हामीभित्र पनि ज्ञान र विवेकको दीप बाल्न छ । जव हामी भित्र ज्ञानको दिप बाल्दछौ तब अज्ञानताको अध्यारो हट्दछ । आफु भित्र सद्ज्ञान ,सद्भाव र सद्बिचार जगाउनु छ।हाम्रो अन्तस्करणमा जव दीप बाल्दछौ तब संसार उज्यालो देख्न थाल्दछौ ।
तसर्थ,आउनुहोस् दीपावली गर्नुको वास्तविक अर्थ बुझौं ,आफ्नो जीवनलाई उज्यालो तर्फ अभिमुख गराउ र प्रसन्नतामा रामाउने प्रयास गरौं । भाइटीकाले दिदीबहिनी र दाजुभाईको सम्बन्धमा थप उर्जा थप्दछ।पतिरपत्निको सम्बन्ध छुट्टै छ तर संसारका सारा पुरुषहरूलाई दाजुभाई र सारा नारीहरूलाई दिदिबहिनी समान ब्यवहार गरौं । दीपावली र भाईटीकाको बिज्ञान बुझौं र बुझाउँदै अघि बढौ । अस्तू ।
लेखक नेपाल ज्योतिष परिषद रूपन्देही अध्यक्ष हुन् ।

कुकुरहरुमा मोटोपन स्स्वास्थ्य एवं दीर्घपनमा असर

डा. युवराज पन्थ  । शरीरमा अत्यधिक एडिपोज (बोसो) संचितहुने अवस्थालाइ मोटोपन भनिन्छ । जब जनावरको शरीरको वजनभन्दा कम्तिमा २० प्रतिशतभन्दा अधिकहुन्छ, सामान्य रूपमा मोटोपन भनेर परिभाषित गरिन्छ । कुकुरहरुमा अधिकवजन वा मोटोपनले विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ । कुल् जनसन्ख्याको आधा जनसंख्यामा देखिने यो रोग, कुकुरहरु र बिरालोहरूको सबैभन्दाव्याप्तविकार हो ।

एक अध्ययन अनुसार उत्तरी अमेरिकामा कुकुर जनसंख्याको लगभग २५ देखि ३० प्रतिशत कुकुरहरुमामोटोपना देखिएको छ, जसमध्य ४०देखी४५ प्रतिशत कुकुर ५ देखी११ वर्षउमेरका छन् । त्यसै गरि अन्य अध्ययनहरुमा संयुक्त राज्य अमेरिका तथा युकेका आधा कुकुर संख्या मोटोपनाको शिकार बनेको पाइएको छ ।
कुकुरहरुमा मोटोपना निम्ताउने निम्नकारणहरु हुन् :
दैनिक उच्च क्यालोरि भएको खाना सेवन:
आहारामा क्यालोरिको रुपमा लिइएको उर्जा भन्दा त्यस उर्जाको खर्चमा (हींडडुल गरेर, खेलेर) कमिभयो भने, त्यसलाइ सकरात्मक उर्जा सन्तुलन (Positive Energy Balance) भनिन्छ । ५ देखि ११ वर्ष उमेरका कुकुरहरुमा उर्जा आवश्यकता कम हुन्छ, त्यसैले जब उच्च क्यालोरि भएको आहार यि कुकुरहरुलाइ खुवाइन्छ, शरिरको तौल बढ्न गइ मोटोपन बढाउँछ । त्यसैगरि घरमा धेरै कुकुरहरुसंग पाल्दा प्रतिश्पर्धाको भावना विकास भइ, आफुलाइ खानानपुग्ने डरमा भोक नभएपनि धेरै खाने गर्दछन् ।
व्यायामको कमि:
यदि कुकुरले राम्रोसङ्ग खाइरहेको छ तर पर्याप्तशारिरिक कसरतमको कमि छ भने, उर्जा खर्च नहुंदा मोटोपना बढ्छ ।कुकुरहरुको प्रजातिरनस्ल:
केही कुकुर प्रजातिहरू (बीगल, ड्याचन्ड, बक्सर आदि) मामोटोपन व्याप्त समस्याहो । स्वस्थ वजन बनाई राख्न यिनी प्रजातिको लागि उचित आहारहरु सिफारिश गरिन्छ।
उमेरस्
कुकुरको उमेर व्रिद्धि संगै चयापचय Metabolism कम हुन्छ र युवाउमेर जस्तो सक्रियहुंदैन । तसर्थ यो उमेरमायुवाअवस्थामादिइएको जस्तो क्यालोरि युक्तखानाले आवश्यक्ताभन्दा धेरै उर्जा संकलन् हुन्छ र मोटोपना बढाउँछ ।

कुशिङ् डीजिज (Cushing’s Disease):

यो रोग लागेमा कुकुरमा खानाप्रति रुचि धेरै हुने र धेरै खाने हुन्छ जसले गर्दा कुकुर मोटाउने र थाक्ने हुन्छ।

हाइपोथीराइड्रिजम् (Hypothyroidism)
हाइपोथीराइड्रिजम् भएको अवस्थामा कुकुरको शरीरमा थाइरोइड हार्मोनको अपर्याप्त स्तर हुन्छ। थाइरोइड हार्मोनले ऊर्जा नियन्त्रण गर्छ। जब कुकुरले धेरै वजन लिन सक्छ।
वन्ध्याकरण :
वन्ध्याकरण गरिएका कुकुरहरु पहिलेभन्दा हींड्डूल् कम गर्ने र शरिरलाइथोरै मात्रामा क्यालोरि चाहिने भएकोले पुर्ण आहारा दिंदा मोटोपना आउन सक्छ ।

मोटोपनाको प्रभाव:
अत्यधिक बोसोले कुकुरको स्वास्थ्यएवं दिर्घपनमा असर पार्दछ । मोटाइको कारणले छोटो आयुको साथै धेरै स्वास्थ्य जोखिमहरु आइपर्छन । शरीरको बोसो धेरै हुन्छ र शरीरका प्राकृतिक प्रकृयाहरुमा असर पर्दछ । अत्यधिक मोटोपनाले पाचन प्रणाली, श्वासप्रश्वासका अङ्गहरु तथा हड्डिलाई असर गर्दछ । यसको कारणले मधुमेह, ओस्टियोआर्थराइटिस, उच्च रक्तचाप, कमप्रतिरक्षा प्रणाली, सबै प्रकारका क्यान्सर, हृदय रोगको शिकार बन्दछ ।
मोटोपनाहुननदिने उपायहरु :
-आहार : दैनिकआहारको निगरानि । कुकुरले खाने आहारमा पोशक तत्वको सन्तुलन तर क्यालोरि कम हुनुपर्दछ् ।
-अभ्यास: कुकुरलाइ नियमित व्यायाम (स्विमिंग, हिड्ने, आदि) आवश्यक हुन्छ । नियमित व्यायामले क्यालोरी जलाउने सहयोगको साथमा, श्वास तथा रक्तिय प्रणालीको उचित संचार, पाचनमा विकास, मांसपेसिलाइ तन्द्रुस्त राख्न, र कोशिकाहरुमा ओक्सीजन पुर्याउन मद्दत गर्दछ।
ड्ड निर्धारित आहार, व्यायाम र कुनै पनि परिवर्तनको लागिपशु चिकित्सक वा प्राविधिक संग परामर्श गर्नुपर्दछ ।

मोटोपन भएका कुकुरहरुमा क्यान्सर, मधुमेह, हृदय रोग र उच्च रक्तचाप, ढाडको समस्या र अन्य स्वास्थ्य समस्याहरूको विकासको खतरा बढेको छ। त्यसैले आफुले पाल्ने कुकुरहरुको आहारा र शारिरिक व्यायाममा ख्याल राखि यो समस्याको निराकरण गरिनुपर्दछ ।

लेखक प्राविधिक अधिकृत
लुम्बिनि एग्रो ईन्डस्ट्रिज, बुटवल

गुरुजीका कुरा : तास खेल्दा

   गुरुदत्त ज्ञवाली। किशोर अवस्थाको कुरो हो, हाम्रो बसाइ कपिलवस्तुको भक्तौलिया भन्ने गाउँमा थियो । हिउँदको समयमा छिमेकका पाका मान्छे राती अबेरसम्म तास खेल्थे । मैले तास खेल्न जान्दैनथें तर संगै हेरेर बस्थेँ । हेर्दाहेर्दै तास खेल्न सिकेँ । खेल्ने तरिका त सिकेँ तर कला थिएन । त्यो बेला रमी नामको खेल निकै चलेको थियो । त्यसपछि अरु खेलाडीका फुट्टी गनेर लेख्ने काम पाएँ ।
एकदिन मलाई पनि तास खेल्ने सुर चढेर आयो । शुरुमा त के ताल परेछ कुन्नि ? बाजी मार्दै गएँ । जब रात छिप्पिँदै गयो, हार्न शुरु भयो । रात बित्यो हारेको हा¥यै भयो । जब पहिलो प्रहरको भाले बास्यो, खेल बन्द भयो । अन्तमा हारजीतको हिसाब किताब भयो । कति रुपियाँ हारिएछ कुन्नि ? रकम याद भएन तर त्यो बेलाको हिसाबले ४ मानी धानको मूल्य बराबर हारिएछ । ४ मानी धान भनेको १६ पाथी हो । त्यो बेला मसिनो धानको दर १६ छटाक थियो । १ रुपियाँको १६ छटाक । १६ छटाक बराबर १ सेइ हुन्छ अर्थात १ कुरुवा । १ कुरुवा भनेको २ माना । ४ मानी धान तिर्ने कबुल गरेर उठियो ।
यसरी १६ पाथी मसिनो धानको मूल्य ६४ रुपियाँ । शायद सुका पोइण्टमा खेलियो होला । त्यो दिनभर त्यत्तिकै बित्यो । साँझपख खेल जित्ने मान्छे घरमै आए र धान माँगे । मैले राती आउनु भनेर पठाएँ । मंसीरको अन्तिम थियो होला । खलामा धानको खराइ र दाइँ गरेर थुपारेको धानको थुप्रो थियो । खलो कुर्ने जिम्मेवारी मेरै हुन्थ्यो । राती उनी खलामै आए । धान ओसाएको र नओसाएको (सफा नगरेको) दुबै थियो । नओसाएको धानको रासबाट ४ मानी अन्दाज गरेर उनैले बोरामा भरे । नओसाएको धान दिएर मैलै चलाखी गरेको ठाने हुँला । त्यस घटनापछि मलाई कहिल्यै तास खेल्ने आकर्षण भएन, सिक्दै सिकिएन ।

सम्पादकीय : तिहारको सबैलाई शुभकामना !!

नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिएको छ । दशैंको रौनक सकिए लगत्तै, आउने पहिलो औंसी नै तिहार हो । कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्ल पक्षको द्धितीया तिथिबीचका पाच दिन मनाइने पर्व नै तिहार हो । पाच दिन मनाउने भएकाले यस तिहार पर्वलाई यमपञ्चक पनि भनिन्छ । अहिले तिहार मनाउने क्रममा राति अबेर सम्म देउसी भैलो खेल्ने, पताका बम जस्ता बिष्फोटक पदार्थ पड्काउने तर्साउने , ठुला ठुला वाजामा साउण्ड सिस्टम लगाएर कोलाहल गर्ने तथा आफ्नै घर समाजमा मादक पदार्थ जुवातास तथा अन्य झैँ झगडाले गर्दा विभिन्न खालका दुर्घटनाहरु निम्तिन सक्ने हुनाले चाडबाड मनाउने बहानामा
केही विकृत्ति फैलिएका छन् । खासगरी यमपञ्चक लाग्यो भन्दै रमाइलो गर्ने बहानामा कतिपयले जूवा र तासको खालमा बसेर भएभरको गुमाउने गरेको पाइन्छ । अहिले तिहार संगै म्हस् पुजा, छठपर्व तथा नेपालसम्बत पनि परेकोले यी सबै चाड मनाउने क्रममा घरपरिवार रमाइलो गरि मनाउनु पर्छ भन्ने मान्यता हो तर आफुले रमाइलो गर्दा अरुलाई के असर गरिरहेको छ त्यो कुरा को अनुभूत गरेर चाडबाड मनाउन उपयुक्त हुन्छ । पटका पड्काउन र झिर्झिरे सल्काउनमा अग्रसर हुँदा, कतिपय ठाउमा दुःखद घटना पनि घट्ने गरेका छन् । फूलैफूलको पर्व तिहारमा देउसी र भैलो खेलेर आफ्नो संकृतिको रक्षा गर्नु, संरक्षण गर्नु निकै राम्रो पक्ष हो भने,त्यही देउसी र भैलोका नाममा होहल्ला गर्नु, जाँडरक्सी पिउँदै सामाजिक सद्भाव खल्बल्याउन भा“डभैलो मच्चाउनु, समाजलाई अशान्तितर्फ धकेल्नु तिहारको खराब पक्ष हो । सबैको यो चाड पर्वहरु सुखद बनोस , सबैलाई शुभादिपावाली , छठ पर्व तथा नेपाल सम्बत १९३९ को शुभकामना !!

भारतीय फूलमाला विस्थापन गर्छौ:देवी वाग्ले

तिलोत्तमा – फूलैफूलले सिङ्गारिने पर्व तिहार नजिकिँदै गर्दा रुपन्देही तिलोत्तमा नगरपालिका वडा नं ३ का देवी वाग्लेलाई फूल फुलाउन, माला उन्न र फुलेका फूल टिपेर बजार पुर्याउन भ्याइनभ्याई छ । तिहारका लागि आवश्यक पर्ने फूल तथा माला तयार गर्न उनी सँगसँग व्यावसायिक फूल खेतीमा लागेका अन्य महिलाहरु बिहानदेखि दिनभरि नै ब्यस्त रहन्छिन् ।

रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिका वडा नं १६ मधवलियामा जग्गा भाडामा लिएर वाग्लेलगायत ८ जना महिलाको समूहले तिलोत्तमा सहकदम कृषि समूह स्थापना गरेर यस वर्षदेखि एक बिघा क्षेत्रफलमा पुष्प खेती शुरु गरेका हुन् । समूहमा रहेका आठै जना महिला कृषि ब्यवसायमा नितान्त नौला छन् । उनीहरुलाई तिहार तथा अन्य महत्वपूर्ण कार्यक्रममा अत्यधिक रुपमा भारतीय फूल तथा माला प्रयोग हुने र आयातित भारतीय मालाले शरीरमा लगाएका कपडासमेत बिगार्ने देखेपछि फूल खेतीको सोच आएर शुरु गरिएको वाग्ले बताउँछिन् ।

उनका अनुसार फूल खेती गर्ने योजनासहित संरचना बनाएर गत भदौमा चितवन र काठमाडौँबाट बिरुवा मगाइयो र यस वर्ष मात्र झण्डै १५ हजार बिरुवा रोप्ने काम भयो । हिन्दूहरुको पर्व तिहार शुरु हुन अब करीब एक साता मात्र बाँकी छ । तिहारका लागि फूल टिप्ने र माला उन्ने कामका लागि समूहका सबै महिला थप ब्यस्त हुनुपरेको समूहका अध्यक्ष समेत रहेकी वाग्ले बताउँछिन् ।

“तिहार नजिकियो, भर्खरै मात्र मालाको माग आएकाले समूहका सबैजना फूल टिप्न व्यस्त छौं,” उनले भनिन् । तिहारमा मात्रै दुई हजारदेखि दुई हजार ५०० थान माला बिक्री हुने अपेक्षा उनले गरेकी छन् । मालाको मूल्य भने अहिले नै यकिन गर्न नसकिने उनको बुझाइ छ । “हेरौं बजारको मूल्य कसरी तय हुन्छ, हामीले पनि त्यसै अनुसार मूल्य तोक्नुपर्छ,” उनले भनिन् ।
तिहारमा मात्रै लाखौँका फूल आयात गर्न भारतीय बजार पुग्ने अवस्थामा स्थानीय बाँझो जग्गामा व्यावसायिक फूल खेती थाल्नु उपयुक्त नै होला भनेर खेती शुरु गरिएको र पहिलो पटकको व्यापारलाई हेरेर भविष्यमा फूलको व्यावसायिक खेती बढाउने योजना बनाएको उनी बताउँछिन्। भारतबाट आएका फूलको माला अहिले बिक्री हुँदै आए पनि स्थानीय उत्पादनमा जोड दिइए र उत्पादन लागत कम गर्न सकिए भारतीय फूलको बजारलाई विस्थापन गर्न सकिने द्विविधा छैन । तर, स्थानीय उत्पादनको निरन्तरता, त्यसको बजारीकरण र बढी लागत चुनौतीका रुपमा रहेका छन् ।

तिहारमा मात्र नभएर बुटवल, भैरहवालगायत ग्रामीण क्षेत्रमा हुने मेला, महोत्सव र कार्यक्रमहरुमा मालाको प्रयोग अत्यधिक हुने गरेकाले आफूहरुको उत्पादनले बजारमा रामै्र स्थान पाउने उनको विश्वास छ । रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाकै ड्राइभर टोलमा रहेको गुप्ता नर्सरीमा यतिबेला तिहारका लागि भनेर ढकमक्क फुलेका सयपत्री फूलका बिरुवा किन्नेको भीड नै देख्न पाइन्छ ।

गुप्ता नर्सरीले यस क्षेत्रमा व्यावसायिक नर्सरी खेती थालेको झण्डै चार दशक भन्दा बढी भयो । उक्त नर्सरीमा विभिन्न प्रजातिका सदाबहार तथा मौसमी फूल र फलफूलको व्यावसायिक खेती राम्रोसँग मौलाएको छ । उक्त नर्सरीको विभिन्न स्थानमा गरेर अहिले झण्डै ५ बिघा क्षेत्रफलमा फूल खेती हुने गरेको नर्सरीका सञ्चालक सुरेश गुप्ता बताउँछन।उनको अनुभवमा तिहार तथा मेला महोत्सवका बेला मौसमी फूलहरुको अत्यधिक माग हुने गर्छ । सयपत्री, गोदावरीलगायतका फूल मात्रै हैन बिरुवासमेत राम्रै बिक्री हुने गरेको छ ।

रुपन्देही क्षेत्रमा तिहारका बेला मात्रै भारतीय बजारबाट नेपालमा लाखौं रुपैयाँको फूल तथा फूलका माला आयात हुने गरेको छ । यस बाहेक विवाह तथा मेला महोत्सवका अवसरमा सजाउनका लागि विभिन्न प्रकारका फूल तथा माला, फूलका गुच्छाहरु आयात हुने गरेको रुपन्देहीमा लामो समयदेखि नर्सरी व्यवसाय गर्दै आएका रमेश पाण्डे बताउँछन्। तिहारका बेला रुपन्देहीमा खपत हुने फूल र मालामध्ये स्थानीय र पाल्पा जिल्लाबाट आउनेको हिस्सा करीब २५ प्रतिशत रहने अनुमान छ । बाँकी सबै भारतीय बजारबाटै आउने गरेको उनी बताउँछन् ।

भारतीय उत्पादनमा निर्भर नेपालको फूल तथा फूलजन्य बजारलाई विस्थापन गर्न प्रदेश ५ सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा पुष्प उत्पादनलाई प्रोत्साहन दिन अनुदानका लागि रु १ करोड विनियोजन गरेको छ । अब छिट्टै नै प्रस्ताव आह्वान गरेर पुष्प खेतीमा लाग्न चाहने व्यवसायीहरुलाई छनौट गरी अनुदान वितरण गरिने प्रदेश सरकारका कृषि, सहकारी तथा भूमि व्यवस्था सचिव याम नारायण देवकोटा बताउँछन् ।उनी भन्छन् – “अनुदानका लागि छिट्टै नै प्रस्ताव माग्छौं र तिहार लगत्तै पाँच किसानलाई छनोट गरेर रु २० लाख अनुदान वितरण गर्दैछौं ।”रासस

- Advertisement -

RECENT POSTS